Źródło
Informacja do zadań 29–30.

i pozostawiono na pewien czas. Zaobserwowano, że w naczyniu znajdowały się krople żółtej
cieczy, a uniwersalny papierek wskaźnikowy zanurzony w badanym roztworze przyjął
zielononiebieskie zabarwienie. W drugim etapie do mieszaniny dodano roztwór substancji X
i otrzymano klarowny roztwór.
Rozstrzygnij, który związek (nitrobenzen albo anilina) został wprowadzony do wody w opisanym doświadczeniu. Uzasadnij swoją odpowiedź.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie: …
Spośród wymienionych niżej substancji wybierz tę, która mogła być użyta w drugim etapie doświadczenia, i zaznacz jej wzór. Wyjaśnij przyczynę zaobserwowanych zmian.
W drugim etapie doświadczenia można było użyć:
KOH … HCl … NaCl … NH3
Wyjaśnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wskaźnik wykazał odczyn zasadowy. Która z dwóch substancji może przyjmować proton?
Podpowiedź 2
Anilina jest słabą zasadą. Kwas przekształca ją w lepiej rozpuszczalną sól.
Podpowiedź 3
Wybierz anilinę i HCl; wyjaśnij zanik kropli tworzeniem rozpuszczalnego chlorku aniliniowego.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rozstrzygnięcie: anilina
Uzasadnienie: Wodny roztwór aniliny ma odczyn zasadowy.

Wyjaśnienie: Powstała sól o budowie jonowej, której rozpuszczalność w wodzie jest większa
niż rozpuszczalność aminy.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne rozwiązanie zawierające dwa elementy: poprawne rozstrzygnięcie
i uzasadnienie (element 1.) ORAZ poprawny wybór i zaznaczenie wzoru substancji
i wyjaśnienie (element 2.).
1 pkt – poprawne rozwiązanie zawierające jeden element: poprawne rozstrzygnięcie
i uzasadnienie (element 1.)
ALBO
– poprawny wybór i zaznaczenie wzoru substancji oraz wyjaśnienie (element 2.).
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Zasadowy odczyn po kontakcie z wodą wskazuje na anilinę, która przyjmuje proton od wody i wytwarza OH−. Nitrobenzen nie wykazuje analogicznych właściwości zasadowych. Aby usunąć krople słabo rozpuszczalnej aniliny, dodajemy HCl.
Powstaje kation aniliniowy i rozpuszczalna sól jonowa, więc mieszanina staje się klarowna. Sam kolor kropli nie jest wystarczającym rozstrzygnięciem; kluczowe są odczyn i reakcja z kwasem. KOH, NaCl i NH3 nie powodują opisanego protonowania grupy aminowej.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Rozstrzygnięcie: anilina
Uzasadnienie: Wodny roztwór aniliny ma odczyn zasadowy.

Wyjaśnienie: Powstała sól o budowie jonowej, której rozpuszczalność w wodzie jest większa
niż rozpuszczalność aminy.