Próbkę związku X o masie 3,01 g poddano analizie spaleniowej i otrzymano 3,92 dm3 CO2
(w przeliczeniu na warunki normalne) oraz 3,15 g wody. O związku X wiadomo, że:
• może utworzyć dwie monochloropochodne
• nie odbarwia wody bromowej i nie reaguje z odczynnikiem Tollensa
• jego cząsteczki mają nierozgałęziony łańcuch węglowy.
Ustal wzór empiryczny, który jest jednocześnie wzorem rzeczywistym, związku X.
Napisz jego wzór półstrukturalny (grupowy).
Obliczenia:
Wzór związku X:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Z produktów spalania oblicz mole C i H, a tlen wyznacz z różnicy mas.
Podpowiedź 2
Po podzieleniu przez 0,035 otrzymasz C5H10O. Szukaj liniowego ketonu o dwóch nierównocennych pozycjach H.
Podpowiedź 3
Narysuj pentan-3-on, z karbonylem pomiędzy dwiema grupami etylowymi; podaj także C5H10O.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
n(CO₂) = 3,92/22,4 = 0,175 mol, więc n(C) = 0,175 mol.
n(H₂O) = 3,15/18 = 0,175 mol, więc n(H) = 0,350 mol.
m(O) = 3,01 − 2,10 − 0,35 = 0,56 g. n(O) = 0,035 mol, więc C:H:O = 5:10:1.
Wzór X: CH₃–CH₂–CO–CH₂–CH₃ (pentan-3-on).
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz napisanie wzoru
elementarnego (sumarycznego) i wzoru półstrukturalnego (grupowego).
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do ustalenia błędnego wzoru.
ALBO
– podanie błędnego wzoru lub brak wzoru półstrukturalnego (grupowego) ketonu.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Ze spalania n(C) = 3,92/22,4 = 0,175 mol, a n(H) = 2·3,15/18 = 0,350 mol. Ich masy to 2,10 i 0,35 g, więc na tlen przypada 3,01−2,45 = 0,56 g, czyli 0,035 mol. Stosunek C:H:O = 5:10:1 daje C5H10O.
Brak próby Tollensa wyklucza aldehyd, a brak odbarwiania bromu wspiera keton. Nierozgałęziony pentan-3-on ma dwa nierównocenne rodzaje pozycji podstawienia H przez Cl; pentan-2-on miałby ich więcej. Narysuj symetryczny pentan-3-on.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
n(CO₂) = 3,92/22,4 = 0,175 mol, więc n(C) = 0,175 mol.
n(H₂O) = 3,15/18 = 0,175 mol, więc n(H) = 0,350 mol.
m(O) = 3,01 − 2,10 − 0,35 = 0,56 g. n(O) = 0,035 mol, więc C:H:O = 5:10:1.
Wzór X: CH₃–CH₂–CO–CH₂–CH₃ (pentan-3-on).