Zadanie 3.1 — czerwiec 2024 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 03.

Tytan jest lekkim metalem odpornym na korozję. W zależności od stopnia utlenienia tytanu

chlorki tego pierwiastka odznaczają się różnymi właściwościami fizycznymi. Wartości

temperatury topnienia i temperatury wrzenia dwóch związków tytanu z chlorem zestawiono

w poniższej tabeli.

Wzór związku tytanu z chlorem

Temperatura topnienia, °C

Temperatura wrzenia, °C

TiCl2

1035

1500

TiCl4

– 24

136

Reakcja tlenku tytanu(IV) – o wzorze TiO2 – z tetrachlorometanem w temperaturze 500 °C

prowadzi do powstania chlorku tytanu(IV) oraz tlenku węgla(IV) (reakcja 1.). Z kolei chlorek

tytanu(II) – jako jedyny produkt reakcji – można otrzymać w wyniku przepuszczania par

chlorku tytanu(IV) w temperaturze 1040 °C nad metalicznym tytanem (reakcja 2.).

Na podstawie: L. Kolditz, Chemia nieorganiczna, Warszawa 1994.

Uzupełnij poniższe zdania dotyczące tytanu i jego chlorków. Wybierz i zaznacz jedno określenie spośród podanych w każdym nawiasie.

Sieć krystaliczna metalicznego tytanu składa się z (atomów / kationów) otoczonych chmurą

zdelokalizowanych elektronów. W sieci krystalicznej chlorku tytanu(II) obecne są

(atomy / jony). Wraz z obniżeniem stopnia utlenienia tytanu w chlorkach (maleje / rośnie)

jonowy charakter wiązania.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odróżnij model kryształu metalu od sieci jonowej i kryształu cząsteczkowego.

Podpowiedź 2

TiCl2 ma wysoką temperaturę topnienia, TiCl4 niską. Niższy ładunek kationu sprzyja tu większemu charakterowi jonowemu.

Podpowiedź 3

Wybierz kolejno „kationów”, „jony” oraz „rośnie”.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

kationów; jony; rośnie.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie trzech zdań.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W modelu wiązania metalicznego dodatnie rdzenie jonowe tytanu są otoczone zdelokalizowanymi elektronami, więc pierwszy wybór to „kationów”. Wysokie temperatury topnienia i wrzenia TiCl2 wskazują na sieć jonową, zatem drugi wybór to „jony”.

TiCl4 ma znacznie niższe temperatury przemian i budowę cząsteczkową. Obniżenie stopnia utlenienia Ti z IV do II zmniejsza zdolność polaryzowania anionu i zwiększa udział charakteru jonowego. W ostatnim nawiasie zaznaczamy „rośnie”.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

kationów; jony; rośnie.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2024_06_dodatkowy_03.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania