Zadanie 20.3 — maj 2024 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 20.

Przemiany katalizowane przez jeden z produktów są nazywane reakcjami

autokatalitycznymi.

Reakcja jodowania acetonu, prowadzona w roztworze wodnym w obecności jonów

hydroniowych, przebiega w dwóch etapach:

Informacja do zadania 20. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 21.

W etapie 1. zachodzą powolne przemiany prowadzące do powstania enolu. Etap 2. to

szybka reakcja enolu z jodem, której produkt przekształca się w jodoaceton.

Napisz wzór drobiny, która pełni funkcję katalizatora w reakcji jodowania acetonu.

Rozstrzygnij, czy reakcja jodowania acetonu jest zaliczana do reakcji autokatalitycznych.

Katalizator: …

Rozstrzygnięcie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wskaż drobinę przyspieszającą etap tworzenia enolu. Sprawdź, czy pojawia się również w bilansie produktów.

Podpowiedź 2

Jony H3O+ katalizują reakcję, a podczas jodowania powstaje kolejna porcja jonów kwasowych.

Podpowiedź 3

Podaj H3O+ lub H+ i odpowiedz, że reakcja jest autokatalityczna, bo jej produkt pełni funkcję katalizatora.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Katalizator: H3O+ ALBO H+

Rozstrzygnięcie:

• Reakcję jodowania acetonu zaliczamy do reakcji autokatalitycznych (ponieważ

jeden z produktów reakcji (jony H3O+) jest jej katalizatorem).

ALBO

• Tak (jest to reakcja autokatalityczna).

Zasady oceniania

Zasady oceniania 20.3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 28.
Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Powstawanie enolu jest katalizowane przez jony hydroniowe H3O+, dopuszczalnie zapisywane jako H+. Jednocześnie równanie sumaryczne jodowania pokazuje tworzenie dodatkowych jonów kwasowych. Jeden z produktów zwiększa więc ilość drobiny katalizującej dalszy przebieg, co odpowiada definicji autokatalizy.

Wpisujemy H3O+ i rozstrzygamy „tak”. Jod nie jest katalizatorem, ponieważ jest zużywany i jego atomy przechodzą do produktów. Nie należy też uznać enolu za katalizator: jest nietrwałym produktem pośrednim.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Katalizator: H3O+ ALBO H+

Rozstrzygnięcie:

• Reakcję jodowania acetonu zaliczamy do reakcji autokatalitycznych (ponieważ

jeden z produktów reakcji (jony H3O+) jest jej katalizatorem).

ALBO

• Tak (jest to reakcja autokatalityczna).

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2024_05_glowny_20.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania