Zadanie 1.3 — maj 2024 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony3 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 1.

Pierwiastki A i X leżą w sąsiednich okresach. Wiadomo, że:

• elektrony w atomie A w stanie podstawowym są rozmieszczone w pięciu podpowłokach

• w atomie X w stanie podstawowym wszystkie elektrony biorące udział w tworzeniu wiązań

są niesparowane i rozmieszczone na powłokach opisanych różnymi wartościami głównej

liczby kwantowej 𝑛.

Cząsteczka tlenku pierwiastka A na najwyższym stopniu utlenienia składa się z czternastu

atomów, a jej wzór rzeczywisty nie jest wzorem elementarnym. Ten tlenek w reakcji z wodą –

przebiegającej bez zmiany stopni utlenienia – tworzy trójprotonowy kwas tlenowy. Liczba

atomów wchodzących w skład cząsteczki wodorku pierwiastka A jest równa liczbie atomów

wchodzących w skład cząsteczki tlenku pierwiastka X na najwyższym stopniu utlenienia.

Uzupełnij tabelę i napisz równania reakcji:

• w formie cząsteczkowej – tlenku pierwiastka A na najwyższym stopniu utlenienia z wodą (reakcja 1.)

• w formie jonowej – tlenku pierwiastka X na najwyższym stopniu utlenienia z wodorotlenkiem potasu (reakcja 2.).

Użyj symboli A i X.

Wzór sumaryczny

wodorku pierwiastka A

Wzór sumaryczny

tlenku pierwiastka A

na najwyższym stopniu

utlenienia

Wzór sumaryczny

tlenku pierwiastka X

na najwyższym stopniu

utlenienia

   

Równanie reakcji 1.:

Równanie reakcji 2.:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wróć do identyfikacji P i Cr. Odróżnij rzeczywisty wzór tlenku fosforu od elementarnego.

Podpowiedź 2

Zbilansuj powstawanie kwasu trójprotonowego. CrO3 jako tlenek kwasowy tworzy z OH− anion chromianowy.

Podpowiedź 3

Wpisz AH3, A4O10, XO3 oraz równania z współczynnikami 1:6:4 i 1:2:1:1; anion ma ładunek 2−.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Wzór sumaryczny

wodorku pierwiastka A

Wzór sumaryczny

tlenku pierwiastka A

na najwyższym stopniu

utlenienia

Wzór sumaryczny

tlenku pierwiastka X

na najwyższym stopniu utlenienia

AH3 LUB H3A

ALBO

PH3 LUB H3P

A4O10 ALBO P4O10

XO3 ALBO CrO3

Równanie reakcji 1.: P4O10 + 6H2O → 4H3PO4

ALBO

A4O10 + 6H2O → 4H3AO4
Równanie reakcji 2.: CrO3 + 2OH− → CrO42−− + H2O

ALBO

XO3 + 2OH− → XO42− + H2O

ALBO

CrO3 + 2K+ + 2OH− → CrO42− + 2K+ + H2O

ALBO

XO3 + 2K+ + 2OH− → XO42− + 2K+ + H2O

Uwaga: W tabeli wzór tlenku pierwiastka A musi być zapisany w postaci A4O10 lub P4O10.

W równaniu reakcji tego tlenku z wodą dopuszcza się zapis wzoru tlenku

… w postaci A2O5 albo P2O5.

Zasady oceniania

3 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli i poprawne zapisanie we właściwej formie dwóch

równań reakcji.

2 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli i poprawne zapisanie we właściwej formie jednego

równania reakcji

ALBO

– brak uzupełnienia tabeli lub błędne uzupełnienie tabeli i poprawne zapisanie dwóch

równań reakcji.

1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli i błędne zapisanie dwóch równań reakcji

ALBO

– błędne uzupełnienie tabeli i poprawne zapisanie jednego równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dla A = P i X = Cr wzory to PH3, P4O10 oraz CrO3, czyli AH3, A4O10 i XO3. Czternaście atomów wymaga wzoru rzeczywistego A4O10, a nie elementarnego A2O5. Reakcja z wodą: A4O10 + 6H2O → 4H3AO4.

Kwasowy tlenek X reaguje z zasadą według XO3 + 2OH− → XO42− + H2O. Ładunek anionu wynosi dokładnie 2−. Podwójny minus przy chromianie w jednym wariancie oryginalnego klucza jest błędem typograficznym omówionym w uwadze.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Wzór sumaryczny

wodorku pierwiastka A

Wzór sumaryczny

tlenku pierwiastka A

na najwyższym stopniu

utlenienia

Wzór sumaryczny

tlenku pierwiastka X

na najwyższym stopniu utlenienia

AH3 LUB H3A

ALBO

PH3 LUB H3P

A4O10 ALBO P4O10

XO3 ALBO CrO3

Równanie reakcji 1.: P4O10 + 6H2O → 4H3PO4

ALBO

A4O10 + 6H2O → 4H3AO4
Równanie reakcji 2.: CrO3 + 2OH− → CrO42−− + H2O

ALBO

XO3 + 2OH− → XO42− + H2O

ALBO

CrO3 + 2K+ + 2OH− → CrO42− + 2K+ + H2O

ALBO

XO3 + 2K+ + 2OH− → XO42− + 2K+ + H2O

Uwaga: W tabeli wzór tlenku pierwiastka A musi być zapisany w postaci A4O10 lub P4O10.

W równaniu reakcji tego tlenku z wodą dopuszcza się zapis wzoru tlenku

… w postaci A2O5 albo P2O5.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2024_05_glowny_01.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania