Zadanie 32.2 — czerwiec 2023 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 32.

Estry można otrzymać w reakcji alifatycznych chlorowcopochodnych z solami kwasów

karboksylowych. Poniżej przedstawiono ogólny mechanizm takiej reakcji – zachodzącej

w obecności jodków – między pierwszorzędowym halogenkiem alkilowym a anionem

karboksylanowym:

CKE: dwa etapy reakcji halogenku alkilu z anionem karboksylanowym w obecności jodków; pełne strzałki, ładunki i pary elektronowe.

Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2005.

Uzupełnij zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

Opisane przemiany, w których udział biorą alifatyczne chlorowcopochodne i sole kwasów

karboksylowych, są reakcjami (addycji / substytucji). Anion jodkowy pełni funkcję

katalizatora i jego obecność skutkuje (obniżeniem / podwyższeniem) energii aktywacji oraz

wzrostem (szybkości / wydajności) reakcji w porównaniu do reakcji prowadzonej bez jego

udziału.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj substrat i produkt: jeden podstawnik zajmuje miejsce drugiego. Prześledź też los I−.

Podpowiedź 2

Jon jodkowy regeneruje się, więc zmienia drogę i szybkość reakcji przez obniżenie bariery energetycznej.

Podpowiedź 3

Zaznacz „substytucji”, „obniżeniem” i „szybkości”. Katalizator nie zwiększa wydajności równowagowej.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 32.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 21.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W halogenku alkilowym grupa zawierająca chlor zostaje zastąpiona przez fragment karboksylanowy, więc przemiana jest substytucją. Jodek zostaje zużyty w jednym etapie i odtworzony w następnym, co wyjaśnia jego funkcję katalizatora. Alternatywna droga reakcji ma mniejszą energię aktywacji i większą szybkość.

Katalizator sam nie zmienia stałej równowagi ani równowagowej wydajności. Wybieramy zatem „substytucji”, „obniżeniem” i „szybkości”. Rola w mechanizmie, a nie samo występowanie jonu w mieszaninie, uzasadnia nazwanie go katalizatorem.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 32.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 21.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_06_dodatkowy_32.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania