Źródło
Informacja do zadań 29–31.
Przeciwutleniacze i konserwanty to ważne dodatki do żywności. Przeciwutleniacze zawierają
w swoich cząsteczkach takie elementy budowy, które mogą ulegać utlenianiu, dzięki czemu
zapobiegają utlenianiu innych substancji. Z kolei działanie konserwantów polega na
dezaktywacji enzymów oraz na zahamowaniu rozwoju drobnoustrojów. Jako konserwantów
można używać kwasu sorbowego oraz jego soli, sorbinianów: sodu, potasu, wapnia. Wzór
kwasu sorbowego podano poniżej:

W poniższej tabeli zebrano kilka ważniejszych właściwości fizykochemicznych dla kwasu
sorbowego i sorbinaniu potasu.
Właściwość | Kwas sorbowy | Sorbinian potasu |
|---|---|---|
barwa i stan skupienia | białe ciało stałe | białe ciało stałe |
temperatura topnienia, °C | 134,5 | 270 (rozkład) |
temperatura wrzenia, °C | 228 (rozkład) | –––––– |
rozpuszczalność w wodzie, g/100 g; 25°C | ok. 0,17 | ok. 58,5 |
Wartość 𝐾a dla kwasu sorbowego wynosi 1,7 ∙10−5.
Na podstawie: Z. E. Sikorski (red.), Chemia żywności, Warszawa 2007
oraz W. Grajek (red.), Przeciwutleniacze w żywności, Warszawa 2007.
Kwas sorbowy jest najczęściej stosowany do konserwacji margaryn i innych tłuszczów,
rzadziej – do konserwacji win, cydrów i napojów, które konserwuje się sorbinianami.
Wskaż cechy budowy i właściwości fizykochemiczne kwasu sorbowego oraz jego soli, które powodują, że te substancje służą jako konserwanty odpowiednich produktów żywnościowych. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
1) Do konserwacji margaryn i innych tłuszczów wybierany jest częściej kwas sorbowy,
ponieważ jego cząsteczki zawierają fragmenty (polarne / niepolarne).
2) Do konserwacji win, cydrów i napojów używa się sorbinianów zamiast kwasu sorbowego,
ponieważ ze względu na budowę jonową te sole wykazują (większą / mniejszą) od kwasu
sorbowego rozpuszczalność w wodzie.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Dla tłuszczów rozpatrz część węglowodorową kwasu, a dla wody budowę jonową soli.
Podpowiedź 2
Porównaj wartości rozpuszczalności 0,17 i 58,5 g na 100 g wody.
Podpowiedź 3
Zaznacz „niepolarne” oraz „większą”. Powiąż pierwszy wybór z łańcuchem węglowodorowym, drugi z hydratacją jonów.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.
1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego zdania.
0 pkt – odpowiedź niespełniającą powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Cząsteczka kwasu sorbowego ma polarną grupę COOH, ale również rozbudowany niepolarny fragment węglowodorowy. Ten fragment sprzyja rozpuszczaniu w tłuszczach, dlatego w pierwszym nawiasie wybieramy „niepolarne”. Sorbiniany są solami jonowymi; oddziaływania jonów z polarną wodą sprzyjają ich hydratacji i znacznie większej rozpuszczalności niż kwasu.
Tabela podaje około 58,5 g soli wobec 0,17 g kwasu na 100 g wody. Drugi wybór to „większą”. Nie oznacza to, że cała cząsteczka kwasu jest pozbawiona polarności.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
