Zadanie 29 — czerwiec 2023 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 29–31.

Przeciwutleniacze i konserwanty to ważne dodatki do żywności. Przeciwutleniacze zawierają

w swoich cząsteczkach takie elementy budowy, które mogą ulegać utlenianiu, dzięki czemu

zapobiegają utlenianiu innych substancji. Z kolei działanie konserwantów polega na

dezaktywacji enzymów oraz na zahamowaniu rozwoju drobnoustrojów. Jako konserwantów

można używać kwasu sorbowego oraz jego soli, sorbinianów: sodu, potasu, wapnia. Wzór

kwasu sorbowego podano poniżej:

Informacja do zadań 29–31. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 26.

W poniższej tabeli zebrano kilka ważniejszych właściwości fizykochemicznych dla kwasu

sorbowego i sorbinaniu potasu.

Właściwość

Kwas sorbowy

Sorbinian potasu

barwa i stan skupienia

białe ciało stałe

białe ciało stałe

temperatura topnienia, °C

134,5

270 (rozkład)

temperatura wrzenia, °C

228 (rozkład)

––––––

rozpuszczalność w wodzie, g/100 g; 25°C

ok. 0,17

ok. 58,5

Wartość 𝐾a dla kwasu sorbowego wynosi 1,7 ∙10−5.

Na podstawie: Z. E. Sikorski (red.), Chemia żywności, Warszawa 2007

oraz W. Grajek (red.), Przeciwutleniacze w żywności, Warszawa 2007.

Rozstrzygnij, czy kwas sorbowy może pełnić funkcję przeciwutleniacza.

W uzasadnieniu odwołaj się do elementów budowy cząsteczki kwasu.

Rozstrzygnięcie: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przeczytaj definicję przeciwutleniacza podaną nad zadaniem. Szukaj fragmentu podatnego na utlenianie.

Podpowiedź 2

Kwas sorbowy zawiera wiązania C=C. To one odróżniają go od nasyconego kwasu o tym samym szkielecie.

Podpowiedź 3

Odpowiedz „tak” i uzasadnij obecnością wiązań podwójnych między atomami węgla.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Rozstrzygnięcie: TAK, (kwas sorbowy może pełnić rolę przeciwutleniacza).

Przykładowe uzasadnienia:

• W cząsteczce kwasu sorbowego znajdują się wiązania podwójne między atomami węgla.

• Kwas sorbowy należy do związków nienasyconych (lub nienasyconych kwasów

karboksylowych).

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Zgodnie z opisem zadania przeciwutleniacz może sam ulegać utlenianiu, chroniąc inne składniki. W kwasie sorbowym są dwa wiązania podwójne C=C, stanowiące fragment nienasycony podatny na utlenianie.

W tym modelu odpowiadamy więc twierdząco i wskazujemy wiązania podwójne między atomami węgla. Sama grupa karboksylowa nie jest wystarczającym uzasadnieniem. Wniosek dotyczy zdolności wynikającej z budowy w założeniach zadania; nie stanowi ilościowego dowodu skuteczności dodatku w dowolnym produkcie spożywczym.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Rozstrzygnięcie: TAK, (kwas sorbowy może pełnić rolę przeciwutleniacza).

Przykładowe uzasadnienia:

• W cząsteczce kwasu sorbowego znajdują się wiązania podwójne między atomami węgla.

• Kwas sorbowy należy do związków nienasyconych (lub nienasyconych kwasów

karboksylowych).

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_06_dodatkowy_29

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania