Zadanie 25.2 — czerwiec 2023 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 24–25.

Informacja do zadań 24–25. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 22.

z atomami węgla o różnej rzędowości wskazuje, że najłatwiej ulega podstawieniu atom

wodoru związany z atomem węgla o najwyższej rzędowości. Ilości poszczególnych

produktów zależą od liczby atomów wodoru o określonej rzędowości oraz od ich

reaktywności i są zwykle podawane w przeliczeniu na jeden atom wodoru jako

tzw. współczynnik reaktywności.

Względna ilość produktu reakcji substytucji jest iloczynem

liczby atomów wodoru o określonej rzędowości i ich współczynnika reaktywności.

 

tzw. współczynnik reaktywności. Względna ilość produktu reakcji substytucji jest iloczynem

Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 1996.

Źródło

Informacja do zadania 25.

Podobny szereg reaktywności 3° > 2° > 1° dla monobromowania alkanów wyraża się

stosunkiem znacznie większych liczb. Dla reakcji monobromowania w temperaturze 127 °C

współczynniki reaktywności atomów wodoru wynoszą odpowiednio:

Informacja do zadania 25. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 23.

Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 1996.

Wyjaśnij, dlaczego główny produkt reakcji monobromowania 2,3-dimetylobutanu w temperaturze 𝟏𝟐𝟕 °𝐂 jest praktycznie jedynym produktem tej reakcji.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj liczbę wodorów pierwszorzędowych i trzeciorzędowych oraz ich współczynniki reaktywności.

Podpowiedź 2

Bromowanie jest bardzo selektywne. Dwa trzeciorzędowe atomy węgla są równocenne.

Podpowiedź 3

Wyjaśnij, że ogromna przewaga reaktywności wodoru trzeciorzędowego dominuje nad większą liczbą wodorów pierwszorzędowych.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

• W przypadku reakcji monobromowania współczynnik reaktywności dla atomu wodoru

związanego z trzeciorzędowym atomem węgla jest na tyle wysoki, że bez prowadzenia

obliczeń można stwierdzić, że powstanie najwięcej tego izomeru, w którym podstawiony

zostanie atom wodoru związany z tym atomem węgla.

• Dla reakcji monobromowania współczynnik reaktywności dla atomu wodoru związanego

z trzeciorzędowym atomem węgla jest bardzo wysoki.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne wyjaśnienie.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W 2,3-dimetylobutanie są dwa równocenne wodory trzeciorzędowe oraz dwanaście równocennych wodorów pierwszorzędowych. Dla bromowania podany współczynnik reaktywności wodoru trzeciorzędowego jest tak duży, że iloczyn jego wartości i liczby wodorów wielokrotnie przewyższa analogiczny iloczyn dla pozycji pierwszorzędowych.

Prawie całe podstawienie zachodzi więc w pozycji trzeciorzędowej. Symetria cząsteczki sprawia, że podstawienie przy którymkolwiek z dwóch takich atomów C daje ten sam izomer konstytucyjny. Określenie „praktycznie jedyny” nie oznacza matematycznie zerowej ilości produktu ubocznego.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

• W przypadku reakcji monobromowania współczynnik reaktywności dla atomu wodoru

związanego z trzeciorzędowym atomem węgla jest na tyle wysoki, że bez prowadzenia

obliczeń można stwierdzić, że powstanie najwięcej tego izomeru, w którym podstawiony

zostanie atom wodoru związany z tym atomem węgla.

• Dla reakcji monobromowania współczynnik reaktywności dla atomu wodoru związanego

z trzeciorzędowym atomem węgla jest bardzo wysoki.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_06_dodatkowy_25.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania