Źródło
Informacja do zadań 24–25.
z atomami węgla o różnej rzędowości wskazuje, że najłatwiej ulega podstawieniu atom
wodoru związany z atomem węgla o najwyższej rzędowości. Ilości poszczególnych
produktów zależą od liczby atomów wodoru o określonej rzędowości oraz od ich
reaktywności i są zwykle podawane w przeliczeniu na jeden atom wodoru jako
tzw. współczynnik reaktywności. | Względna ilość produktu reakcji substytucji jest iloczynem | |
|---|---|---|
liczby atomów wodoru o określonej rzędowości i ich współczynnika reaktywności. | ||
tzw. współczynnik reaktywności. Względna ilość produktu reakcji substytucji jest iloczynem
Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 1996.
Źródło
Informacja do zadania 25.
Podobny szereg reaktywności 3° > 2° > 1° dla monobromowania alkanów wyraża się
stosunkiem znacznie większych liczb. Dla reakcji monobromowania w temperaturze 127 °C
współczynniki reaktywności atomów wodoru wynoszą odpowiednio:

Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 1996.
Wyjaśnij, dlaczego główny produkt reakcji monobromowania 2,3-dimetylobutanu w temperaturze 𝟏𝟐𝟕 °𝐂 jest praktycznie jedynym produktem tej reakcji.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj liczbę wodorów pierwszorzędowych i trzeciorzędowych oraz ich współczynniki reaktywności.
Podpowiedź 2
Bromowanie jest bardzo selektywne. Dwa trzeciorzędowe atomy węgla są równocenne.
Podpowiedź 3
Wyjaśnij, że ogromna przewaga reaktywności wodoru trzeciorzędowego dominuje nad większą liczbą wodorów pierwszorzędowych.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• W przypadku reakcji monobromowania współczynnik reaktywności dla atomu wodoru
związanego z trzeciorzędowym atomem węgla jest na tyle wysoki, że bez prowadzenia
obliczeń można stwierdzić, że powstanie najwięcej tego izomeru, w którym podstawiony
zostanie atom wodoru związany z tym atomem węgla.
• Dla reakcji monobromowania współczynnik reaktywności dla atomu wodoru związanego
z trzeciorzędowym atomem węgla jest bardzo wysoki.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W 2,3-dimetylobutanie są dwa równocenne wodory trzeciorzędowe oraz dwanaście równocennych wodorów pierwszorzędowych. Dla bromowania podany współczynnik reaktywności wodoru trzeciorzędowego jest tak duży, że iloczyn jego wartości i liczby wodorów wielokrotnie przewyższa analogiczny iloczyn dla pozycji pierwszorzędowych.
Prawie całe podstawienie zachodzi więc w pozycji trzeciorzędowej. Symetria cząsteczki sprawia, że podstawienie przy którymkolwiek z dwóch takich atomów C daje ten sam izomer konstytucyjny. Określenie „praktycznie jedyny” nie oznacza matematycznie zerowej ilości produktu ubocznego.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
• W przypadku reakcji monobromowania współczynnik reaktywności dla atomu wodoru
związanego z trzeciorzędowym atomem węgla jest na tyle wysoki, że bez prowadzenia
obliczeń można stwierdzić, że powstanie najwięcej tego izomeru, w którym podstawiony
zostanie atom wodoru związany z tym atomem węgla.
• Dla reakcji monobromowania współczynnik reaktywności dla atomu wodoru związanego
z trzeciorzędowym atomem węgla jest bardzo wysoki.