Pewien alkan, którego achiralne cząsteczki mają rozgałęziony łańcuch węglowy,
w temperaturze 𝑇 i pod ciśnieniem 𝑝 jest gazem i ma gęstość 50 razy większą od gęstości
wodoru wyznaczonej w tych samych warunkach. W reakcji chlorowania tego alkanu może
powstać 6 różnych monochloropochodnych, będących izomerami konstytucyjnymi (bez
uwzględniania stereoizomerów).
Oblicz liczbę atomów węgla w cząsteczce opisanego alkanu oraz napisz jego wzór półstrukturalny (grupowy).
Obliczenia:
Wzór alkanu:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wyznacz masę molową z porównania z wodorem H2.
Podpowiedź 2
Po otrzymaniu C7H16 porównaj symetrię i liczbę nierównocennych miejsc z H.
Podpowiedź 3
Wybierz 2-metyloheksan, mający sześć konstytucyjnie różnych pozycji podstawienia i achiralną cząsteczkę wyjściową.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

⇒

⇒ 𝑀alkanu = 50 ⋅2 g ⋅mol−1 = 100 g ⋅mol−1 ⇒
Ogólny wzór alkanu : CnH2n + 2 ⇒ 12n + 2n + 2 = 100 ⇒ 𝐧= 𝟕
Wzór alkanu:

Zasady oceniania
2 pkt – poprawne obliczenie liczby atomów węgla w cząsteczce alkanu oraz poprawne
napisanie jego wzoru półstrukturalnego (grupowego).
1 pkt – poprawne obliczenie liczby atomów węgla w cząsteczce alkanu, ale napisanie
błędnego wzoru półstrukturalnego lub brak wzoru alkanu.
ALBO
– brak obliczeń i napisanie poprawnego wzoru alkanu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Przy jednakowych p i T stosunek gęstości gazów jest stosunkiem ich mas molowych. M alkanu = 50·2 = 100 g·mol−1, więc 14n + 2 = 100 i n = 7.
Sześć nierównocennych miejsc monochlorowania oraz achiralność spełnia 2-metyloheksan: dwie grupy metylowe przy C2 są równocenne, a pozostałe pozycje różne. Nie wliczamy enancjomerów produktów jako osobnych izomerów konstytucyjnych. Wzór półstrukturalny odtwarzamy zgodnie z grafiką.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

⇒

⇒ 𝑀alkanu = 50 ⋅2 g ⋅mol−1 = 100 g ⋅mol−1 ⇒
Ogólny wzór alkanu : CnH2n + 2 ⇒ 12n + 2n + 2 = 100 ⇒ 𝐧= 𝟕
Wzór alkanu:
