W wodnych roztworach słabych kwasów jednoprotonowych zachodzi dysocjacja. Dla danej
wartości stężenia molowego roztworu i w danej temperaturze ustala się stan równowagi
między cząsteczkami i jonami obecnymi w roztworze.
Na poniższym wykresie przedstawiono zależność stopnia dysocjacji (α) dwóch kwasów
jednoprotonowych HX i HQ od stężenia molowego roztworu w temperaturze 20 °C.

Rozstrzygnij, na podstawie analizy danych zamieszczonych na wykresie, który kwas
(HX czy HQ) jest mocniejszy. Zaznacz jego wzór. Odpowiedź uzasadnij.
HX … HQ
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wybierz jedną wspólną wartość stężenia na osi poziomej.
Podpowiedź 2
Sprawdź, która krzywa daje wyższy stopień dysocjacji przy tym samym c.
Podpowiedź 3
Wskaż HX jako mocniejszy kwas, wyraźnie podając porównanie przy jednakowym stężeniu i temperaturze.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Uzasadnienie:
Dla danej wartości stężenia molowego roztworu dysocjacja kwasu HX zachodzi w większym
stopniu ALBO z większą wydajnością niż dysocjacja kwasu HQ.
Uwaga 1.: Odpowiedź: „Dysocjacja kwasu HX zachodzi w większym stopniu”, jest
niewystarczająca …
Uwaga 2.: Odpowiedź: „Kwas HX ma wyższy stopień dysocjacji niezależnie od stężenia
lub w zależności od stężenia”, jest nieprecyzyjna i niezgodna z przedstawionym wykresem.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawny wybór i zaznaczenie wzoru kwasu oraz poprawne uzasadnienie.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Porównujemy stopnie dysocjacji przy tej samej temperaturze i tym samym stężeniu początkowym obu kwasów. Na wykresie HX ma wtedy większy α, czyli większa część jego cząsteczek oddała proton.
Jest więc mocniejszy od HQ. Nie porównujemy dwóch dowolnie wybranych punktów o różnych stężeniach, ponieważ samo rozcieńczenie zwiększa α słabego kwasu. Warunek jednakowego stężenia jest konieczną częścią uzasadnienia.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Uzasadnienie:
Dla danej wartości stężenia molowego roztworu dysocjacja kwasu HX zachodzi w większym
stopniu ALBO z większą wydajnością niż dysocjacja kwasu HQ.
Uwaga 1.: Odpowiedź: „Dysocjacja kwasu HX zachodzi w większym stopniu”, jest
niewystarczająca …
Uwaga 2.: Odpowiedź: „Kwas HX ma wyższy stopień dysocjacji niezależnie od stężenia
lub w zależności od stężenia”, jest nieprecyzyjna i niezgodna z przedstawionym wykresem.