Zadanie 7 — maj 2023 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

W poniższej tabeli podano wzory dwóch związków organicznych: alkoholu benzylowego

i etylobenzenu, a także wartości masy molowej oraz temperatury wrzenia tych związków.

 

Wzór

Masa molowa, g ∙ mol−1

Temperatura wrzenia, ℃

Alkohol

benzylowy

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 7.

108

205

Etylobenzen

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 7.

106

136

Na podstawie: T. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2013.

Rozstrzygnij, który związek – alkohol benzylowy czy etylobenzen – jest substancją bardziej lotną. Wyjaśnij, dlaczego alkohol benzylowy i etylobenzen znacznie różnią się wartościami temperatury wrzenia. Odnieś się do wpływu różnicy w budowie cząsteczek obu związków na ich właściwości fizykochemiczne.

Rozstrzygnięcie: …

Wyjaśnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Niższa temperatura wrzenia wskazuje większą lotność.

Podpowiedź 2

Porównaj obecność grupy OH i zdolność tworzenia wiązań wodorowych między cząsteczkami.

Podpowiedź 3

Wskaż etylobenzen i silniejsze oddziaływania wodorowe alkoholu benzylowego.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Rozstrzygnięcie: etylobenzen

Wyjaśnienie:

Cząsteczki etylobenzenu nie mają budowy polarnej i nie tworzą między sobą wiązań

wodorowych (z uwagi na brak obecności grupy –OH). Pomiędzy cząsteczkami alkoholu

(zawierającymi polarną grupę –OH) tworzą się wiązania wodorowe (O–H∙∙∙O).

Uwaga 1.: W rozwiązaniu zdającego musi zostać uwzględniona obecność odziaływań

międzycząsteczkowych. Wskazanie tylko elementów budowy cząsteczek alkoholu

i węglowodoru jest niewystarczające.

Odpowiedź CKE 7 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne wyjaśnienie zawierające odwołanie do

konsekwencji różnicy w budowie cząsteczek etylobenzenu i alkoholu benzylowego.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Bardziej lotny jest etylobenzen, który wrze przy 136 °C, znacznie niżej niż alkohol benzylowy przy 205 °C. Oba związki mają zbliżone masy molowe, więc główna różnica wynika z oddziaływań międzycząsteczkowych.

Grupa OH alkoholu umożliwia tworzenie wiązań wodorowych, których etylobenzen nie tworzy między swoimi cząsteczkami. Ich pokonanie wymaga dodatkowej energii. Nie wyjaśniamy wrzenia zrywaniem kowalencyjnego wiązania C–O wewnątrz alkoholu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Rozstrzygnięcie: etylobenzen

Wyjaśnienie:

Cząsteczki etylobenzenu nie mają budowy polarnej i nie tworzą między sobą wiązań

wodorowych (z uwagi na brak obecności grupy –OH). Pomiędzy cząsteczkami alkoholu

(zawierającymi polarną grupę –OH) tworzą się wiązania wodorowe (O–H∙∙∙O).

Uwaga 1.: W rozwiązaniu zdającego musi zostać uwzględniona obecność odziaływań

międzycząsteczkowych. Wskazanie tylko elementów budowy cząsteczek alkoholu

i węglowodoru jest niewystarczające.

Odpowiedź CKE 7 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_05_glowny_07

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania