Zadanie 29.1 — czerwiec 2022 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 29.

Fosfiny to fosforowe analogi amin zawierające w swoich cząsteczkach trójwartościowy atom

fosforu. Fosforowym analogiem aniliny (fenyloaminy) jest fenylofosfina. Wzory uproszczone

obu związków oraz wartości ich temperatury wrzenia zestawiono w poniższej tabeli:

 

Wzór

Temperatura wrzenia, ºC

fenyloamina

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 21.

184

fenylofosfina

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 21.

160

Na podstawie: T. Mizerski, Tablice chemiczne, Adamantan 1997.

Rozstrzygnij, który związek – fenyloamina czy fenylofosfina – jest substancją mniej lotną. Wyjaśnij, dlaczego fenyloamina i fenylofosfina różnią się wartościami temperatury wrzenia. Odnieś się do budowy cząsteczek obu związków.

Rozstrzygnięcie: …

Wyjaśnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj temperatury wrzenia z łatwością parowania.

Podpowiedź 2

Zwróć uwagę na polarność N–H i P–H oraz wiązania wodorowe.

Podpowiedź 3

Wskaż fenyloaminę jako mniej lotną dzięki silniejszym oddziaływaniom międzycząsteczkowym.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Rozstrzygnięcie: fenyloamina

Wyjaśnienie, np.:

Mała polarność (albo brak polarności) wiązania P–H w cząsteczkach fenylofosfina

w przeciwieństwie do fenyloaminy – wiązania N–H cechują się dużo większą polarnością

ALBO

Fenylofosfina nie tworzy silnych wiązań wodorowych, a fenyloamina tworzy silne wiązania

wodorowe.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie oraz poprawne wyjaśnienie odnoszące się do budowy

cząsteczek obu związków.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Mniejsza lotność wiąże się z wyższą temperaturą wrzenia, więc mniej lotna jest fenyloamina, wrząca przy 184 °C. Jej polarne wiązania N–H umożliwiają silniejsze międzycząsteczkowe wiązania wodorowe.

Wiązania P–H w fenylofosfinie są znacznie słabiej spolaryzowane, a analogiczne silne oddziaływania nie powstają. Dlatego mimo większej masy atomu fosforu jej temperatura wrzenia jest niższa, 160 °C. Wyjaśnienie dotyczy oddziaływań między cząsteczkami.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Rozstrzygnięcie: fenyloamina

Wyjaśnienie, np.:

Mała polarność (albo brak polarności) wiązania P–H w cząsteczkach fenylofosfina

w przeciwieństwie do fenyloaminy – wiązania N–H cechują się dużo większą polarnością

ALBO

Fenylofosfina nie tworzy silnych wiązań wodorowych, a fenyloamina tworzy silne wiązania

wodorowe.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2022_06_dodatkowy_29.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania