Źródło
Informacja do zadania 20.
Niektóre czynniki utleniające powodują rozszczepienie wiązania podwójnego i rozpad
cząsteczek alkenów na dwa fragmenty. Działanie gorącym, zakwaszonym wodnym
roztworem manganianu(VII) potasu na alkeny może prowadzić do rozszczepienia
podwójnych wiązań i do utlenienia powstałych fragmentów cząsteczek. Produkty takiego
rozpadu alkenów zależą od tego, z iloma atomami wodoru były połączone atomy węgla
tworzące podwójne wiązanie. Ilustruje to poniższy schemat:

Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2000.
Przeprowadzono doświadczenie ilustrujące różnicę właściwości dwóch ciekłych
węglowodorów: benzenu i heks-1-enu. Oba związki umieszczono pod wyciągiem w dwóch
oddzielnych probówkach, następnie do każdej probówki dodano zakwaszony wodny roztwór
KMnO4, zawartość probówek ogrzano i wymieszano. Zaobserwowano, że w obu probówkach
powstały dwie ciekłe warstwy, ale tylko w probówce, w której znajdował się heks-1-en,
nastąpiło odbarwienie warstwy wodnej.
Rozstrzygnij, czy oba węglowodory wzięły udział w opisanej reakcji, i wyjaśnij, dlaczego te związki inaczej zachowały się wobec wodnego, zakwaszonego roztworu
KMnO4 po ogrzaniu. Odnieś się do cech struktury cząsteczek obu węglowodorów.
Rozstrzygnięcie: …
Wyjaśnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj zlokalizowane wiązanie π z aromatyczną delokalizacją.
Podpowiedź 2
Odbarwienie warstwy wodnej to dowód redukcji manganianu w jednej próbie.
Podpowiedź 3
Wskaż, że reagował heks-1-en, a trwałość aromatyczna chroniła benzen w tych warunkach.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rozstrzygnięcie: nie
Wyjaśnienie, np.:
W cząsteczce benzenu sześć elektronów tworzy chmurę zdelokalizowaną na całą
cząsteczkę, co nadaje jej większą trwałość, niż gdyby istniały trzy zlokalizowane podwójne
wiązania.
ALBO
Delokalizacja elektronów stabilizuje cząsteczkę benzenu. W cząsteczce heks-1-enu wiązanie
podwójne jest zlokalizowane miedzy parą atomów węgla.
Uwaga: Wyjaśnienie zawierające stwierdzenie, że heks-1-en jest węglowodorem
nienasyconym, a benzen – węglowodorem aromatycznym, należy uznać za wystarczające.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie odnoszące się do cech budowy cząsteczek obu
węglowodorów.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Heks-1-en ma zlokalizowane wiązanie podwójne podatne na utlenienie i rozszczepienie. Benzen ma stabilizujący go zdelokalizowany układ elektronów aromatycznych, więc nie zachowuje się jak zwykły alken i nie odbarwia tego odczynnika w opisanych warunkach.
Reagował tylko heks-1-en, zatem odpowiedź brzmi NIE. Dwie warstwy cieczy informują o rozpuszczalności, a nie same w sobie o przebiegu lub braku reakcji chemicznej.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Rozstrzygnięcie: nie
Wyjaśnienie, np.:
W cząsteczce benzenu sześć elektronów tworzy chmurę zdelokalizowaną na całą
cząsteczkę, co nadaje jej większą trwałość, niż gdyby istniały trzy zlokalizowane podwójne
wiązania.
ALBO
Delokalizacja elektronów stabilizuje cząsteczkę benzenu. W cząsteczce heks-1-enu wiązanie
podwójne jest zlokalizowane miedzy parą atomów węgla.
Uwaga: Wyjaśnienie zawierające stwierdzenie, że heks-1-en jest węglowodorem
nienasyconym, a benzen – węglowodorem aromatycznym, należy uznać za wystarczające.