Tlenek azotu(IV) NO2 można zredukować katalitycznie za pomocą amoniaku. Przebieg tej
reakcji opisano równaniem:
Na podstawie: K. Schmidt-Szałowski, M. Szafran, E. Bobryk, J. Sentek, Technologia chemiczna.
Przemysł nieorganiczny, Warszawa 2013.
W 5,0 m3 powietrza znajdowało się 18 g tlenku azotu(IV) NO2. Do tego powietrza
wprowadzono 8,0 g amoniaku i przeprowadzono katalityczną redukcję zgodnie z powyższym
równaniem. Ta reakcja zaszła z wydajnością równą 80 %. Tlenek azotu(IV) był jedynym
składnikiem powietrza reagującym z amoniakiem.
Oblicz, ile dm3 azotu w przeliczeniu na warunki normalne powstało w wyniku opisanej redukcji NO2. Następnie uzupełnij zdanie – napisz nazwę lub wzór substancji, której w opisanym procesie użyto w nadmiarze.
Obliczenia:
W opisanym procesie w nadmiarze użyto …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przelicz osobno obie masy na mole.
Podpowiedź 2
Podziel liczby moli przez współczynniki 6 i 8, aby znaleźć reagent ograniczający.
Podpowiedź 3
Oblicz N2 z NH3, uwzględnij 80% i 22,4 dm3·mol−1; nadmiar stanowi NO2, a objętość to około 7,4 dm3.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

𝑥 – 80 % ⇒ 𝑥= 0,328 mol N2
𝑉N2 = 𝑛N2 ⋅𝑉mol = 0,328 mol ⋅ 22,4 dm3⋅mol−1 = 7,35 (dm3)
W opisanym procesie w nadmiarze użyto NO2.
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń, podanie wyniku
w dm3 oraz poprawne uzupełnienie zdania – wskazanie substancji, która została użyta
w nadmiarze.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
– popełnienie błędów rachunkowych.
LUB
– niepodanie wyniku w dm3 (podanie wyniku z błędną jednostką).
LUB
– niepoprawne wskazanie substancji, która została użyta w nadmiarze albo brak
wskazania tej substancji.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku końcowego od przyjętych zaokrągleń
wyników pośrednich. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją
zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
NO2 jest 18/46 ≈ 0,391 mol, a NH3 około 0,471 mol. Porównanie n/ν, czyli 0,391/6 i 0,471/8, pokazuje ograniczającą ilość amoniaku.
Teoretycznie powstaje (8/17)·7/8 mola N2, a przy 80% wydajności objętość wynosi około 7,38 dm3 w warunkach normalnych. Klucz podaje 7,35 dm3 wskutek wcześniejszego zaokrąglenia moli. W nadmiarze jest NO2; nie używamy całych 5 m3 powietrza jako ilości reagującego tlenku.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

𝑥 – 80 % ⇒ 𝑥= 0,328 mol N2
𝑉N2 = 𝑛N2 ⋅𝑉mol = 0,328 mol ⋅ 22,4 dm3⋅mol−1 = 7,35 (dm3)
W opisanym procesie w nadmiarze użyto NO2.