Do 50 cm3 wodnego roztworu CuSO4 o stężeniu 0,4 mol ∙ dm−3 wprowadzono 783 mg opiłków
pewnego metalu X, który reagował z jonami Cu2+ w stosunku molowym 1 : 1. Metal X
w szeregu napięciowym metali jest przed kadmem. Po zakończeniu reakcji do otrzymanej
mieszaniny dodano 1200 mg opiłków kadmu i wtedy reakcja przebiegała dalej, do całkowitego
odbarwienia roztworu. Kadm reagował z jonami Cu2+ w stosunku molowym 1 : 1. Po
zakończeniu reakcji, wydzielono z jej produktów mieszaninę metali i stwierdzono, że zawiera
ona 19% masowych kadmu.
Oblicz masę molową metalu X i podaj jego symbol chemiczny. Przyjmij, że masy molowe są równe: MCu = 63,55 g ∙ mol−1, MCd = 112,41 g ∙ mol−1.
Obliczenia:
Symbol chemiczny metalu: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Najpierw oblicz całkowitą masę wydzielonej miedzi.
Podpowiedź 2
19% dotyczy kadmu pozostałego w końcowej mieszaninie, nie całej dodanej porcji.
Podpowiedź 3
Wyznacz zużyty Cd, odejmij jego mole od 0,0200 mol i oblicz M(X); otrzymasz cynk.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Masa miedzi:
n = 0,4 mol ∙ dm−3 ∙ 0,05 dm 3 = 0,0200 mol

Masa miedzi, która przereagowała z kadmem:

Masa miedzi, która przereagowała z metalem X:
1,271 g – 0,510 g = 0,761 g Cu

X = 65,39 g ⇒ M = 65,39 g · mol−1 ≈ 65 g · mol 1− Symbol metalu: Zn
Uwaga! Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.
Uwaga redakcyjna. Symbol y oznacza masę kadmu pozostałego po reakcji. Masa kadmu, który przereagował, wynosi około 0,902 g.
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie symbolu
chemicznego metalu.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.
LUB
– niepodanie symbolu chemicznego metalu lub podanie błędnego symbolu metalu.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Całkowite odbarwienie oznacza wydzielenie 0,0200 mol Cu, czyli 1,271 g. Metal X został zużyty przed kadmem, więc końcowa mieszanina zawiera Cu i pozostały Cd. Z m(Cd)/(1,271 + m(Cd)) = 0,19 wynika około 0,298 g pozostałego kadmu.
Zużyto około 0,902 g Cd, czyli 0,00802 mol. Resztę Cu2+, około 0,01198 mol, zredukował X. Jego masa molowa 0,783/0,01198 ≈ 65,4 g·mol−1 wskazuje Zn.
Uwaga redakcyjna. Zmienna y w historycznym przykładzie oznacza masę kadmu, który pozostał po reakcji. Masa kadmu zużytego w reakcji wynosi około 0,902 g.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Masa miedzi:
n = 0,4 mol ∙ dm−3 ∙ 0,05 dm 3 = 0,0200 mol

Masa miedzi, która przereagowała z kadmem:

Masa miedzi, która przereagowała z metalem X:
1,271 g – 0,510 g = 0,761 g Cu

X = 65,39 g ⇒ M = 65,39 g · mol−1 ≈ 65 g · mol 1− Symbol metalu: Zn
Uwaga! Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.