Źródło
Informacja do zadań 23–25.
W cząsteczce benzenu wszystkie atomy węgla są równocenne, natomiast w cząsteczkach
pochodnych benzenu, w których jeden atom wodoru został zastąpiony innym podstawnikiem,
następuje zróżnicowanie właściwości chemicznych atomów węgla tworzących pierścień. To
zróżnicowanie uwidacznia się m.in. w przebiegu reakcji nitrowania. W poniższej tabeli
przedstawiono, z jaką wydajnością powstają izomeryczne produkty nitrowania dwóch
monopochodnych benzenu: nitrobenzenu i fenolu.
Wzór monopochodnej benzenu | Produkt podstawienia w pozycję | ||
|---|---|---|---|
2- | 3- | 4- | |
![]() | 7% | 91% | 2% |
![]() | 50% | 0% | 50% |
Rodzaj podstawnika już przyłączonego do pierścienia wpływa także na reaktywność tego
pierścienia. Poniższe zestawienie ilustruje wpływ podstawnika na względną szybkość reakcji
nitrowania.
Wzór substratu reakcji nitrowania | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() |
|---|---|---|---|---|
Względna szybkość reakcji | 103 | 1 | 3·10−2 | 6·10−8 |
Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2000.
Oceń, czy podane poniżej informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeżeli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.
1. | Atom chloru jest podstawnikiem aktywującym pierścień aromatyczny w reakcji nitrowania. | P | F |
|---|---|---|---|
2. | Szybkość reakcji nitrowania fenolu jest tysiąc razy większa od szybkości reakcji nitrowania benzenu. | P | F |
3. | W reakcji nitrowania najbardziej reaktywny spośród wymienionych związków jest nitrobenzen. | P | F |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozdziel pytanie „gdzie podstawia” od pytania „jak szybko reaguje”.
Podpowiedź 2
Odczytaj względną szybkość fenolu i silne osłabienie reaktywności nitrobenzenu.
Podpowiedź 3
Zaznacz F, P, F.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. – F, 2. – P, 3. – F
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Chlor kieruje podstawienie w pozycje orto i para, ale dezaktywuje pierścień w porównaniu z benzenem, więc pierwsza ocena to F. Z danych zadania fenol reaguje z szybkością tysiąc razy większą niż benzen, co daje P.
Nitrobenzen jest silnie dezaktywowany, dlatego nie jest najbardziej reaktywny: F. Kierowanie pozycyjne i wpływ na szybkość są odrębnymi cechami podstawnika, których nie wolno utożsamiać.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
1. – F, 2. – P, 3. – F





