Zadanie 25 — marzec 2021 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 23–25.

W cząsteczce benzenu wszystkie atomy węgla są równocenne, natomiast w cząsteczkach

pochodnych benzenu, w których jeden atom wodoru został zastąpiony innym podstawnikiem,

następuje zróżnicowanie właściwości chemicznych atomów węgla tworzących pierścień. To

zróżnicowanie uwidacznia się m.in. w przebiegu reakcji nitrowania. W poniższej tabeli

przedstawiono, z jaką wydajnością powstają izomeryczne produkty nitrowania dwóch

monopochodnych benzenu: nitrobenzenu i fenolu.

Wzór monopochodnej

benzenu

Produkt podstawienia w pozycję

2-

3-

4-

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 14.

7%

91%

2%

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 14.

50%

0%

50%

Rodzaj podstawnika już przyłączonego do pierścienia wpływa także na reaktywność tego

pierścienia. Poniższe zestawienie ilustruje wpływ podstawnika na względną szybkość reakcji

nitrowania.

Wzór substratu

reakcji nitrowania

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 15.Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 15.Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 15.Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 15.

Względna

szybkość reakcji

103

1

3·10−2

6·10−8

Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2000.

Oceń, czy podane poniżej informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeżeli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.

Atom chloru jest podstawnikiem aktywującym pierścień aromatyczny

w reakcji nitrowania.

P

F

2.

Szybkość reakcji nitrowania fenolu jest tysiąc razy większa od szybkości

reakcji nitrowania benzenu.

P

F

3.

W reakcji nitrowania najbardziej reaktywny spośród wymienionych związków

jest nitrobenzen.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozdziel pytanie „gdzie podstawia” od pytania „jak szybko reaguje”.

Podpowiedź 2

Odczytaj względną szybkość fenolu i silne osłabienie reaktywności nitrobenzenu.

Podpowiedź 3

Zaznacz F, P, F.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1. – F, 2. – P, 3. – F

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Chlor kieruje podstawienie w pozycje orto i para, ale dezaktywuje pierścień w porównaniu z benzenem, więc pierwsza ocena to F. Z danych zadania fenol reaguje z szybkością tysiąc razy większą niż benzen, co daje P.

Nitrobenzen jest silnie dezaktywowany, dlatego nie jest najbardziej reaktywny: F. Kierowanie pozycyjne i wpływ na szybkość są odrębnymi cechami podstawnika, których nie wolno utożsamiać.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1. – F, 2. – P, 3. – F

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_03_probny_25

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania