Zadanie 24 — marzec 2021 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 23–25.

W cząsteczce benzenu wszystkie atomy węgla są równocenne, natomiast w cząsteczkach

pochodnych benzenu, w których jeden atom wodoru został zastąpiony innym podstawnikiem,

następuje zróżnicowanie właściwości chemicznych atomów węgla tworzących pierścień. To

zróżnicowanie uwidacznia się m.in. w przebiegu reakcji nitrowania. W poniższej tabeli

przedstawiono, z jaką wydajnością powstają izomeryczne produkty nitrowania dwóch

monopochodnych benzenu: nitrobenzenu i fenolu.

Wzór monopochodnej

benzenu

Produkt podstawienia w pozycję

2-

3-

4-

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 14.

7%

91%

2%

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 14.

50%

0%

50%

Rodzaj podstawnika już przyłączonego do pierścienia wpływa także na reaktywność tego

pierścienia. Poniższe zestawienie ilustruje wpływ podstawnika na względną szybkość reakcji

nitrowania.

Wzór substratu

reakcji nitrowania

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 15.Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 15.Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 15.Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 15.

Względna

szybkość reakcji

103

1

3·10−2

6·10−8

Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2000.

Napisz wzory półstrukturalne (grupowe) lub uproszczone izomerycznych produktów mononitrowania fenolu.

Wzory produktów mononitrowania fenolu:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zastosuj kierujący wpływ grupy OH.

Podpowiedź 2

Dwa miejsca orto są równocenne przez symetrię fenolu.

Podpowiedź 3

Narysuj tylko dwa różne produkty: 2-nitrofenol i 4-nitrofenol.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 24 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 22.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie wzorów uproszczonych dwóch produktów mononitrowania fenolu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Grupa fenolowa aktywuje pierścień i kieruje podstawienie w pozycje orto i para. Mononitrowanie fenolu daje więc 2-nitrofenol i 4-nitrofenol.

Dwie pozycje orto w fenolu są równocenne, dlatego nie zapisujemy ich jako dwóch różnych produktów. Grupa OH pozostaje zachowana, a pojedynczy atom H pierścienia zostaje zastąpiony grupą nitrową. Wymagane wzory dwóch izomerów przedstawiono graficznie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 24 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 22.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_03_probny_24

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania