Zadanie 23 — marzec 2021 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 23–25.

W cząsteczce benzenu wszystkie atomy węgla są równocenne, natomiast w cząsteczkach

pochodnych benzenu, w których jeden atom wodoru został zastąpiony innym podstawnikiem,

następuje zróżnicowanie właściwości chemicznych atomów węgla tworzących pierścień. To

zróżnicowanie uwidacznia się m.in. w przebiegu reakcji nitrowania. W poniższej tabeli

przedstawiono, z jaką wydajnością powstają izomeryczne produkty nitrowania dwóch

monopochodnych benzenu: nitrobenzenu i fenolu.

Wzór monopochodnej

benzenu

Produkt podstawienia w pozycję

2-

3-

4-

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 14.

7%

91%

2%

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 14.

50%

0%

50%

Rodzaj podstawnika już przyłączonego do pierścienia wpływa także na reaktywność tego

pierścienia. Poniższe zestawienie ilustruje wpływ podstawnika na względną szybkość reakcji

nitrowania.

Wzór substratu

reakcji nitrowania

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 15.Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 15.Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 15.Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 15.

Względna

szybkość reakcji

103

1

3·10−2

6·10−8

Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2000.

Napisz równanie reakcji nitrowania mononitrobenzenu prowadzącej do powstania głównego produktu organicznego oraz określ mechanizm (elektrofilowy, nukleofilowy, rodnikowy) tej reakcji. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) lub uproszczone związków organicznych.

Równanie reakcji:

Mechanizm: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź kierujący wpływ grupy nitrowej.

Podpowiedź 2

Nowa grupa trafia głównie w pozycję meta względem istniejącej.

Podpowiedź 3

Narysuj powstawanie 1,3-dinitrobenzenu z wodą jako produktem ubocznym; mechanizm elektrofilowy.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 21.

Uwaga: Równanie reakcji mononitrobenzenu z kwasem azotowym(V) w stosunku molowym

1 : 2 prowadzącej do otrzymania 1,3,5-trinitrobenzenu należy uznać za poprawne.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji i poprawne określenie mechanizmu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Grupa nitrowa dezaktywuje pierścień i kieruje kolejne podstawienie głównie w pozycję meta. Głównym produktem dalszego nitrowania nitrobenzenu jest więc 1,3-dinitrobenzen.

Reakcja z HNO3 w obecności H2SO4 jest substytucją elektrofilową, a produktem ubocznym jest woda. Wzory przedstawiamy graficznie, zaznaczając wzajemne położenie obu grup. Sam poprawny wzór sumaryczny nie wskazywałby izomeru wymaganego poleceniem.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 21.

Uwaga: Równanie reakcji mononitrobenzenu z kwasem azotowym(V) w stosunku molowym

1 : 2 prowadzącej do otrzymania 1,3,5-trinitrobenzenu należy uznać za poprawne.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2021_03_probny_23

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania