Źródło
Informacja do zadań 38–39.

D-ksyloza … ksylitol … D-ksyluloza
Na podstawie: W. Sybirny, A. Puchalski, A. Sybirny, Biotechnologia, 2004.
Oznaczenia „D” i „L” określają przynależność związków do odpowiednich szeregów
konfiguracyjnych. We wzorach Fischera cząsteczek o konfiguracji „D” grupa hydroksylowa
przy asymetrycznym atomie węgla o najwyższym lokancie jest położona po prawej stronie
łańcucha węglowego. Cząsteczki tego samego związku o konfiguracji „D” i „L” są
enancjomerami.
Oceń, czy podane poniżej informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.
1. | Po dodaniu wodnego roztworu D-ksylozy do zalkalizowanej świeżo strąconej zawiesiny wodorotlenku miedzi(II) powstanie szafirowy roztwór, a po ogrzaniu zawartości probówki – ceglastoczerwony osad. | P | F |
|---|---|---|---|
2. | Dodanie wodnego roztworu ksylitolu do świeżo strąconego wodorotlenku miedzi(II) skutkuje powstaniem roztworu barwy szafirowej, a po ogrzaniu zawartości probówki powstanie ceglastoczerwony osad. | P | F |
3. | D-ksyluloza nie wykazuje właściwości redukujących po dodaniu do niej nadmiaru wodnego roztworu wodorotlenku sodu oraz roztworu siarczanu(VI) miedzi(II) i ogrzaniu roztworu. | P | F |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozdziel kompleksowanie miedzi na zimno od redukcji po ogrzaniu.
Podpowiedź 2
Ksylitol jest alkoholem wielowodorotlenowym, a ketozę w zasadowym środowisku trzeba ocenić z uwzględnieniem izomeryzacji.
Podpowiedź 3
Zaznacz P, F, F: ksyloza daje oba efekty, ksylitol tylko kompleks, ksyluloza może redukować.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. | Po dodaniu wodnego roztworu D-ksylozy do zalkalizowanej świeżo strąconej zawiesiny wodorotlenku miedzi(II) powstanie szafirowy roztwór, a po ogrzaniu zawartości probówki – ceglastoczerwony osad. | P | |
|---|---|---|---|
2. | Dodanie wodnego roztworu ksylitolu do świeżo strąconego wodorotlenku miedzi(II) skutkuje powstaniem roztworu barwy szafirowej, a po ogrzaniu zawartości probówki powstanie ceglastoczerwony osad. | F | |
3. | D-ksyluloza nie wykazuje właściwości redukujących po dodaniu do niej nadmiaru wodnego roztworu wodorotlenku sodu oraz roztworu siarczanu(VI) miedzi(II) i ogrzaniu roztworu. | F |
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
D-ksyloza dzięki sąsiednim OH tworzy szafirowy kompleks na zimno, a jako aldoza redukuje Cu(II) po ogrzaniu do ceglastoczerwonego Cu2O. Ksylitol również kompleksuje miedź, lecz nie ma grupy karbonylowej i nie daje opisanej dodatniej próby redukcyjnej.
D-ksyluloza w zasadowym środowisku może izomeryzować do aldoz i daje właściwości redukujące, więc zaprzeczenie w trzecim zdaniu jest fałszywe. Oceny: P, F, F.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
1. | Po dodaniu wodnego roztworu D-ksylozy do zalkalizowanej świeżo strąconej zawiesiny wodorotlenku miedzi(II) powstanie szafirowy roztwór, a po ogrzaniu zawartości probówki – ceglastoczerwony osad. | P | |
|---|---|---|---|
2. | Dodanie wodnego roztworu ksylitolu do świeżo strąconego wodorotlenku miedzi(II) skutkuje powstaniem roztworu barwy szafirowej, a po ogrzaniu zawartości probówki powstanie ceglastoczerwony osad. | F | |
3. | D-ksyluloza nie wykazuje właściwości redukujących po dodaniu do niej nadmiaru wodnego roztworu wodorotlenku sodu oraz roztworu siarczanu(VI) miedzi(II) i ogrzaniu roztworu. | F |