Zadanie 35.3 — lipiec 2020 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 35–36.

Informacja do zadań 35–36. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 20.
Źródło

Informacja do zadania 35.

Przemiany prowadzące od benzenu do kwasu maleinowego zilustrowano na schemacie:

benzen reakcja 1.⟶ bezwodnik maleinowy reakcja 2.⟶ kwas maleinowy

Reakcja 1.: W podwyższonej temperaturze i pod zwiększonym ciśnieniem w obecności

katalizatora benzen utlenia się tlenem z powietrza. Produktami ubocznymi są tlenek węgla(IV)

i woda.

Reakcja 2.: W temperaturze poniżej 160 ºC i pod normalnym ciśnieniem bezwodnik maleinowy

reaguje z wodą, w wyniku czego jako główny produkt powstaje kwas maleinowy.

Na podstawie: E. Grzywa, J. Molenda, Technologia podstawowych syntez organicznych, Warszawa 2008.

Bezwodnik maleinowy jest stosowany w produkcji butano-1,4-diolu. Proces technologiczny

przebiega w trzech etapach:

1) estryfikacja bezwodnika maleinowego metanolem

2) katalityczne uwodornienie maleinianu dimetylu do bursztynianu dimetylu

3) katalityczne uwodornienie bursztynianu dimetylu do butano-1,4-diolu.

Na podstawie: E. Grzywa, J. Molenda, Technologia podstawowych syntez organicznych, Warszawa 2008.

Uzupełnij poniższy schemat opisanego procesu – wpisz wzory półstrukturalne (grupowe) maleinianu dimetylu oraz butano-1,4-diolu.

Zadanie 35.3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 21.
bursztynian dimetylu +H2⟶

3) uwodornienie

butano-1,4-diol

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Śledź oddzielnie wiązanie podwójne i dwie grupy estrowe.

Podpowiedź 2

Metylowe grupy estrów nie wchodzą do czterowęglowego szkieletu końcowego diolu.

Podpowiedź 3

Uzupełnij pola strukturą cis maleinianu dimetylu i czterowęglowym diolem z OH na obu końcach.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 35.3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 19.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie schematu – wpisanie wzorów półstrukturalnych

(grupowych) dwóch związków organicznych.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Maleinian dimetylu zawiera dwie grupy estrowe metylowe i zachowane wiązanie podwójne w konfiguracji cis. Pierwsze uwodornienie daje nasycony bursztynian, a dalsza redukcja przekształca grupy estrowe w końcowe grupy alkoholowe.

Końcowy diol ma cztery atomy węgla i grupy OH przy C1 oraz C4. W dwóch polach rysujemy więc maleinian dimetylu i butano-1,4-diol, bez skracania łańcucha węglowego.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 35.3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 19.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_07_dodatkowy_35.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania