Źródło
Informacja do zadań 14–15.
Węglan sodu występuje w postaci soli bezwodnej oraz w postaci hydratu zawierającego 63%
masowych wody. Obie formy rozpuszczają się w wodzie. Uwodniony węglan sodu tworzy
bezbarwne kryształy, które podczas ogrzewania uwalniają wodę krystalizacyjną i rozpuszczają
się w niej.
Rozpuszczalność węglanu sodu (w przeliczeniu na sól bezwodną) w temperaturze 40 °C jest
równa 48,8 g na 100 g wody.
Na podstawie: J. Sawicka, A. Janich-Kilian, W. Cejner-Mania, G. Urbańczyk, Tablice chemiczne, Gdańsk 2015.
Na podstawie obliczeń rozstrzygnij, czy węglan sodu zawarty w opisanym hydracie całkowicie rozpuści się w wodzie krystalizacyjnej w temperaturze 40 °C.
Obliczenia:
Węglan sodu (rozpuści się / nie rozpuści się) całkowicie w uwolnionej
Rozstrzygnięcie:
wodzie krystalizacyjnej w temperaturze 40 °C.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przelicz zawartość soli na 100 g uwolnionej wody.
Podpowiedź 2
Wynik musi dotyczyć Na2CO3, nie całego hydratu.
Podpowiedź 3
Porównaj około 58,9 z 48,8 g na 100 g wody i odpowiedz, że sól nie rozpuści się całkowicie.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

37 g Na2CO3 –––– 63 g H2O
x … –––– 100 g H2O x = 58,9 g Na2CO3 (na 100 g wody)
R = 48,8 g (na 100 g wody)
58,9 g > 48,8 g


48,8 g Na2CO3 –––– 100 g H2O
106,0 g Na2CO3 –––– x x = 217,21 g wody
217,21 g > 180 g

Zasady oceniania
1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń, podanie wyniku
oraz poprawne rozstrzygnięcie.
0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia lub popełnienie błędów rachunkowych
prowadzących do błędnego wyniku liczbowego lub podanie wyniku z błędną jednostką
lub dokonanie błędnego rozstrzygnięcia lub brak rozstrzygnięcia lub brak rozwiązania.
Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku końcowego od przyjętych zaokrągleń wyników
pośrednich. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej
poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Po uwolnieniu wody krystalizacyjnej stosunek mas soli do wody wynosi około 37:63, czyli 58,7 g Na2CO3 na 100 g wody; przy dokładnym składzie dekahydratu około 58,9 g. Rozpuszczalność w 40 °C wynosi tylko 48,8 g na 100 g wody.
Cała sól nie może się więc rozpuścić w swojej wodzie krystalizacyjnej. Część pozostanie w fazie stałej; porównujemy jednakowo zdefiniowane wielkości, nie masę hydratu z rozpuszczalnością soli bezwodnej.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

37 g Na2CO3 –––– 63 g H2O
x … –––– 100 g H2O x = 58,9 g Na2CO3 (na 100 g wody)
R = 48,8 g (na 100 g wody)
58,9 g > 48,8 g


48,8 g Na2CO3 –––– 100 g H2O
106,0 g Na2CO3 –––– x x = 217,21 g wody
217,21 g > 180 g
