Zadanie 6.2 — lipiec 2020 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 6.

W poniższej tabeli zestawiono wybrane właściwości litowców i berylowców.

Właściwość

Nazwa pierwiastka

lit

beryl

sód

magnez

potas

wapń

promień kationu*,

pm

76

45

102

72

138

100

promień atomu, pm

134

125

154

145

196

174

pierwsza energia

jonizacji, kJ∙mol−1

520

899

496

738

419

590

temperatura

topnienia, K

454

1560

371

923

336

1115

* W tabeli podano promień kationów M+ – dla litowców oraz M2+ – dla berylowców.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.

Pierwsza energia jonizacji to minimalna energia potrzebna do oderwania jednego elektronu od

atomu pierwiastka w stanie gazowym, czego skutkiem jest powstanie kationu. Molowa energia

jonizacji – wyrażona w kJ∙mol−1 – jest równa energii jonizacji 1 mola atomów.

Sformułuj zależność między wartością pierwszej energii jonizacji a liczbą atomową berylowca. Wyjaśnij, dlaczego pierwsza energia jonizacji litowca jest niższa niż pierwsza energia jonizacji berylowca leżącego w tym samym okresie układu okresowego.

Zależność między pierwszą energią jonizacji a liczbą atomową berylowca: …

Pierwsza energia jonizacji litowca jest niższa niż pierwsza energia jonizacji berylowca,

leżącego w tym samym okresie układu okresowego pierwiastków, ponieważ …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozważ osobno zmianę w dół grupy i porównanie sąsiadów w okresie.

Podpowiedź 2

Większa odległość i ekranowanie osłabiają przyciąganie elektronu walencyjnego.

Podpowiedź 3

Podaj spadek energii w dół grupy oraz słabsze przyciąganie elektronu przez rdzeń litowca w danym okresie.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zależność pomiędzy pierwszą energią jonizacji a liczbą atomową berylowca: wartość

pierwszej energii jonizacji maleje wraz ze wzrostem liczby atomowej berylowca.

Pierwsza energia jonizacji litowca jest mniejsza niż pierwsza energia jonizacji berylowca,

leżącego w tym samym okresie układu okresowego pierwiastków, ponieważ ładunek rdzenia

atomowego litowca jest mniejszy niż ładunek rdzenia berylowca.

lub

litowce mają mniejszą liczbę protonów w jądrze.

lub

ładunek jądra litowców jest mniejszy niż ładunek jądra berylowców.

Uwaga: Odpowiedź:

im większy promień atomowy, tym słabsze przyciąganie elektronów walencyjnych przez

jądro atomu, (więc tym mniej energii potrzeba do oderwania elektronu)

należy uznać za poprawną.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne określenie zależności i poprawne wyjaśnienie.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W szeregu berylowców wzrost liczby atomowej oznacza przechodzenie w dół grupy, zwiększanie liczby powłok i osłaniania elektronów walencyjnych. Pierwsza energia jonizacji maleje.

W tym samym okresie litowiec ma mniejszy ładunek rdzenia niż berylowiec i słabiej przyciąga elektron zewnętrzny, więc łatwiej go traci. Wyjaśnienie musi łączyć budowę atomu z przyciąganiem elektronu, a nie tylko powtarzać odczytaną nierówność energii.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Zależność pomiędzy pierwszą energią jonizacji a liczbą atomową berylowca: wartość

pierwszej energii jonizacji maleje wraz ze wzrostem liczby atomowej berylowca.

Pierwsza energia jonizacji litowca jest mniejsza niż pierwsza energia jonizacji berylowca,

leżącego w tym samym okresie układu okresowego pierwiastków, ponieważ ładunek rdzenia

atomowego litowca jest mniejszy niż ładunek rdzenia berylowca.

lub

litowce mają mniejszą liczbę protonów w jądrze.

lub

ładunek jądra litowców jest mniejszy niż ładunek jądra berylowców.

Uwaga: Odpowiedź:

im większy promień atomowy, tym słabsze przyciąganie elektronów walencyjnych przez

jądro atomu, (więc tym mniej energii potrzeba do oderwania elektronu)

należy uznać za poprawną.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_07_dodatkowy_06.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania