Zadanie 35.2 — czerwiec 2020 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 35.

Gdy łańcuchowa cząsteczka glukozy ulega cyklizacji, na atomie węgla, który w formie

łańcuchowej wchodził w skład grupy karbonylowej, tworzy się nowe centrum stereogeniczne.

Taki atom nazywa się anomerycznym, a dwa diastereoizomeryczne produkty cyklizacji –

anomerami. Izomer, w którym grupa –OH przy anomerycznym atomie węgla znajduje się

w konfiguracji trans do podstawnika –CH2OH przy przedostatnim atomie węgla, nazywany jest

anomerem α. Drugi anomer (z grupą –OH w pozycji cis) nosi nazwę anomeru β. Poniżej

przedstawiono – w projekcji Hawortha – wzory anomerów α i β D-glukopiranozy:

Informacja do zadania 35. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 20.

α-D-glukopiranoza β-D-glukopiranoza

W dwóch probówkach umieszczono wodny roztwór trehalozy. Do probówki I dodano

zalkalizowaną zawiesinę wodorotlenku miedzi(II) i zawartość probówki ogrzano.

Zadanie 35.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 21.

Do probówki II wprowadzono kwas solny i zawartość probówki ogrzano. Następnie zawartość

tej probówki ostudzono, zobojętniono, dodano zalkalizowaną zawiesinę wodorotlenku

miedzi(II) i ponownie ogrzano.

Zadanie 35.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 21.

Rozstrzygnij, czy końcowy efekt doświadczenia był taki sam w obu probówkach.

Odpowiedź uzasadnij. Odnieś się do:

• budowy cząsteczki trehalozy

• konsekwencji reakcji, która zaszła w probówce II pod wpływem kwasu solnego.

Rozstrzygnięcie: …

Uzasadnienie: …

Zadanie 35.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 21.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź, czy którykolwiek atom anomeryczny trehalozy pozostaje wolny.

Podpowiedź 2

Hydroliza wiązania glikozydowego odtwarza redukującą glukozę.

Podpowiedź 3

Wskaż brak Cu2O w I i jego powstanie w II po hydrolizie, zobojętnieniu i ogrzaniu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Rozstrzygnięcie: Nie

Uzasadnienie: (Trehaloza nie ulega próbie Trommera, ponieważ) oba anomeryczne atomy

węgla uczestniczą w wiązaniu glikozydowym (i grupa aldehydowa w żadnej jednostce

glukozowej nie może ulec odtworzeniu bez rozpadu tego wiązania).

ORAZ

W probówce II nastąpiła hydroliza trehalozy do glukozy.

ALBO

W probówce II powstał cukier redukujący.

ALBO

W probówce II powstał związek, który daje pozytywny wynik próby Trommera.

Uwaga:

• Uzasadnienie musi zawierać:

– stwierdzenie w dowolny sposób niemożności powstania grupy aldehydowej

w cząsteczce trehalozy, np.:

• niemożliwość otwarcia pierścienia obu jednostek glukozowych;

• niemożliwość odtworzenia grupy aldehydowej;

• brak grup hydroksylowych przy anomerycznych atomach węgla;

• istnienie wiązania 1,1-glikozydowego.

– stwierdzenie w dowolny sposób istnienia glukozy w roztworze w probówce II.

• Jeżeli zdający w zadaniu 35.1. poprawnie poda numery atomów węgla, pomiędzy którymi

występuje wiązanie O-glikozydowe w cząsteczce trehalozy, to w uzasadnieniu zadania

35.2. może odnieść się tylko do obecności wiązania glikozydowego, ale jeśli podaje

numery atomów węgla, to muszą być one poprawne.

• Zdający nie musi w uzasadnieniu opisywać możliwych do zaobserwowania zmian, ale

jeżeli je opisuje, muszą być one poprawne.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie odwołujące się do budowy

cząsteczki trehalozy oraz konsekwencji reakcji, która zaszła w probówce II.

0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Trehaloza nie ma wolnej grupy półacetalowej, ponieważ oba atomy anomeryczne uczestniczą w wiązaniu glikozydowym. W probówce I nie redukuje więc Cu(II) do ceglastoczerwonego Cu2O.

W II kwasowa hydroliza uwalnia glukozę, która po zobojętnieniu i ogrzaniu z odczynnikiem daje osad Cu2O. Efekty końcowe są różne. Oddzielamy brak właściwości redukujących od zdolności grup OH do kompleksowania jonów miedzi na zimno.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Rozstrzygnięcie: Nie

Uzasadnienie: (Trehaloza nie ulega próbie Trommera, ponieważ) oba anomeryczne atomy

węgla uczestniczą w wiązaniu glikozydowym (i grupa aldehydowa w żadnej jednostce

glukozowej nie może ulec odtworzeniu bez rozpadu tego wiązania).

ORAZ

W probówce II nastąpiła hydroliza trehalozy do glukozy.

ALBO

W probówce II powstał cukier redukujący.

ALBO

W probówce II powstał związek, który daje pozytywny wynik próby Trommera.

Uwaga:

• Uzasadnienie musi zawierać:

– stwierdzenie w dowolny sposób niemożności powstania grupy aldehydowej

w cząsteczce trehalozy, np.:

• niemożliwość otwarcia pierścienia obu jednostek glukozowych;

• niemożliwość odtworzenia grupy aldehydowej;

• brak grup hydroksylowych przy anomerycznych atomach węgla;

• istnienie wiązania 1,1-glikozydowego.

– stwierdzenie w dowolny sposób istnienia glukozy w roztworze w probówce II.

• Jeżeli zdający w zadaniu 35.1. poprawnie poda numery atomów węgla, pomiędzy którymi

występuje wiązanie O-glikozydowe w cząsteczce trehalozy, to w uzasadnieniu zadania

35.2. może odnieść się tylko do obecności wiązania glikozydowego, ale jeśli podaje

numery atomów węgla, to muszą być one poprawne.

• Zdający nie musi w uzasadnieniu opisywać możliwych do zaobserwowania zmian, ale

jeżeli je opisuje, muszą być one poprawne.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_06_glowny_35.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania