Zadanie 15 — czerwiec 2020 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Większość kationów metali występuje w roztworze wodnym w postaci jonów kompleksowych,

tzw. akwakompleksów, w których cząsteczki wody otaczają jon metalu, czyli są ligandami.

Dodanie do takiego roztworu reagenta, który z kationami danego metalu tworzy trwalsze

kompleksy niż woda, powoduje wymianę ligandów. Kompleksy mogą mieć różne barwy,

zależnie od rodzaju ligandów, np. jon Fe3+ tworzy z jonami fluorkowymi F kompleks −

bezbarwny, a z jonami tiocyjanianowymi (rodankowymi) SCN− – krwistoczerwony.

W dwóch probówkach znajdował się wodny roztwór chlorku żelaza(III). Do pierwszej

probówki wsypano niewielką ilość stałego fluorku potasu, co poskutkowało odbarwieniem

żółtego roztworu, a następnie do obu probówek dodano wodny roztwór rodanku potasu

(KSCN). Stwierdzono, że tylko w probówce drugiej pojawiło się krwistoczerwone zabarwienie.

W badanych roztworach występowały jony kompleksowe żelaza(III):

I rodankowy … II fluorkowy … III akwakompleks

Uszereguj wymienione jony kompleksowe zgodnie ze wzrostem ich trwałości. Napisz w odpowiedniej kolejności numery, którymi je oznaczono.

najmniejsza trwałość … największa trwałość

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal, który ligand wypiera wodę i który blokuje późniejsze działanie rodanku.

Podpowiedź 2

Brak czerwonej barwy po dodaniu rodanku do kompleksu fluorkowego jest kluczową obserwacją.

Podpowiedź 3

Uszereguj akwakompleks, rodankowy, fluorkowy: III, I, II.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

III, I, II ALBO akwakompleks, rodankowy, fluorkowy

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uszeregowanie jonów kompleksowych.

0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Rodanek zastępuje wodę w otoczeniu Fe3+, co w drugiej probówce daje krwistoczerwony kompleks. Fluorek wcześniej zastąpił wodę, a po jego dodaniu rodankowy kompleks już nie powstaje.

Wynika stąd, w warunkach opisanego doświadczenia, większa trwałość kompleksu fluorkowego niż rodankowego oraz większa trwałość rodankowego niż akwakompleksu. Kolejność rosnącej trwałości to III, I, II. Barwy pozwalają śledzić wymianę ligandów.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

III, I, II ALBO akwakompleks, rodankowy, fluorkowy

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2020_06_glowny_15

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania