Źródło
Informacja do zadania 37.
W trzech probówkach (I–III) znajdowały się następujące substancje stałe: fruktoza, sacharoza
i skrobia. W celu ich identyfikacji przeprowadzono trzy serie doświadczeń. W pierwszej serii
doświadczeń do wszystkich probówek dodano wodę o temperaturze 20 °C i wymieszano
zawartość każdego naczynia. W dwóch probówkach zaobserwowano rozpuszczenie substancji
stałych i powstanie roztworów, natomiast w probówce III powstała zawiesina.
W drugiej serii doświadczeń do probówek I i II dodano zalkalizowany świeżo strącony
wodorotlenek miedzi(II) i wymieszano ich zawartość. W obu probówkach powstały roztwory
o szafirowym zabarwieniu. W trzeciej serii doświadczeń, po ogrzaniu szafirowych roztworów
otrzymanych w serii drugiej, tylko w probówce I pojawił się ceglasty osad.
Napisz, jaki element budowy cząsteczek związków znajdujących się w probówkach I i II zadecydował o powstaniu szafirowego zabarwienia roztworów w drugiej serii doświadczeń.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Znajdź wspólny element budowy fruktozy i sacharozy.
Podpowiedź 2
W tej serii nie ogrzewano mieszaniny: badano tworzenie kompleksu Cu(II).
Podpowiedź 3
Wskaż liczne grupy hydroksylowe, zwłaszcza przy sąsiednich atomach węgla, umożliwiające kompleksowanie.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Np.: Obecność grup hydroksylowych w cząsteczce fruktozy i sacharozy lub w cząsteczkach
związków, których roztwory były w probówkach I i II.
lub
Obecność więcej niż jednej grupy hydroksylowej w cząsteczce fruktozy i sacharozy lub
w cząsteczkach związków, których roztwory były w probówkach I i II.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wskazanie elementu budowy przy poprawnej identyfikacji związków
w probówce I i II.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Uwaga: Jeśli zdający w zadaniu 37.1. stwierdzi, że w probówce I znajduje się sacharoza,
a w probówce II fruktoza, to za rozwiązanie tego zadania zdający nie otrzymuje punktu, ale
pozytywnie należy ocenić odpowiedź w zadaniu 37.2., jeśli jest ona poprawna co do opisu
elementu budowy cząsteczek związków znajdujących się w probówkach I i II.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Fruktoza i sacharoza mają wiele grup hydroksylowych, w tym grupy przy sąsiednich atomach węgla. Ich odpowiednie rozmieszczenie umożliwia kompleksowanie jonów miedzi(II), co powoduje roztwarzanie Cu(OH)2 i powstanie szafirowego roztworu.
Ten wynik dotyczy budowy wielohydroksylowej, nie właściwości redukujących. Sacharoza również go daje, chociaż nie redukuje odczynnika po ogrzaniu. Uzasadnienie powinno wskazać wspólny element budowy obu cukrów, a nie tylko powtórzyć nazwę otrzymanej barwy.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Np.: Obecność grup hydroksylowych w cząsteczce fruktozy i sacharozy lub w cząsteczkach
związków, których roztwory były w probówkach I i II.
lub
Obecność więcej niż jednej grupy hydroksylowej w cząsteczce fruktozy i sacharozy lub
w cząsteczkach związków, których roztwory były w probówkach I i II.