Źródło
Informacja do zadania 3.
W czasie pożarów lasów, wyładowań elektrycznych, podczas pracy urządzeń grzewczych lub
silników spalinowych możliwa jest reakcja zachodząca między dwoma składnikami powietrza
– azotem i tlenem. Te gazy łączą się z wytworzeniem tlenku azotu(II) zgodnie z równaniem:
Powstały bezbarwny i bezwonny tlenek azotu(II) łatwo utlenia się do tlenku azotu(IV) NO2,
który jest brunatnym gazem o ostrym zapachu. Tlenek azotu(IV) dimeryzuje z utworzeniem
tetratlenku diazotu N2O4, który jest gazem bezbarwnym:
Na podstawie: G.W. vanLoon, S.J. Duffy, Chemia środowiska, Warszawa 2007, oraz W. Mizerski, Tablice
chemiczne, Warszawa 1997.
Oceń, czy cząsteczka tlenku azotu(IV) NO2 jest rodnikiem. Odpowiedź uzasadnij –
uwzględnij elektronową strukturę tej cząsteczki.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zsumuj elektrony walencyjne azotu i dwóch atomów tlenu.
Podpowiedź 2
Sprawdź, czy otrzymaną liczbę można w całości podzielić na pary.
Podpowiedź 3
Odpowiedz TAK: 17 elektronów walencyjnych oznacza obecność niesparowanego elektronu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
(Cząsteczka tlenku azotu(IV)) jest rodnikiem, ponieważ ma nieparzystą liczbę elektronów
lub ma niesparowany elektron lub atom azotu ma 1 elektron nieuczestniczący w wiązaniach
lub atom azotu ma 1 wolny elektron.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawną ocenę i poprawne uzasadnienie – uwzględniające elektronową strukturę
cząsteczki.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Cząsteczka NO2 zawiera 5 + 2 · 6 = 17 elektronów walencyjnych. Nieparzystej liczby nie można rozmieścić wyłącznie w parach, więc co najmniej jeden elektron pozostaje niesparowany.
To wystarcza, aby uznać NO2 za rodnik. Nie mylimy rodnika z jonem: cząsteczka może być elektrycznie obojętna i równocześnie zawierać niesparowany elektron. Odpowiedź powinna odwoływać się do struktury elektronowej, a nie tylko do barwy lub reaktywności gazu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
(Cząsteczka tlenku azotu(IV)) jest rodnikiem, ponieważ ma nieparzystą liczbę elektronów
lub ma niesparowany elektron lub atom azotu ma 1 elektron nieuczestniczący w wiązaniach
lub atom azotu ma 1 wolny elektron.