Źródło
Informacja do zadania 1.
Wśród sztucznych przemian jądrowych można wyróżnić reakcje, które są następstwem
bombardowania stabilnych jąder nukleonami. Poniżej przedstawiono równanie takiej reakcji
(przemiana I), a drugą – opisano schematem (przemiana II).
Na podstawie: J. Sawicka, A. Janich-Kilian, W. Cejner-Mania, G. Urbańczyk, Tablice chemiczne, Gdańsk 2015.
W równaniach tych przemian bilansuje się oddzielnie liczby atomowe i oddzielnie liczby
masowe. Ich sumy po obu stronach równania muszą być sobie równe.
Oblicz, ile miligramów obu izotopów helu powstałoby łącznie ze 100 miligramów izotopu litu 63 Li w wyniku przemiany I, gdyby proces przebiegał z wydajnością równą 100%.
Przyjmij, że wartości masy atomowej poszczególnych izotopów są równe ich liczbom masowym.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zsumuj liczby masowe obu powstających izotopów helu.
Podpowiedź 2
Uwzględnij, że do litu dołącza proton spoza odważonej próbki.
Podpowiedź 3
Zastosuj proporcję 6 mg litu → 7 mg helu i otrzymaj około 117 mg.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
6 mg Li –––– 7 mg He
100 mg Li –––– x ⇒ x = 117 (mg)
Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku końcowego od przyjętych zaokrągleń
wyników pośrednich. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją
zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
Zasady oceniania
1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie
wyniku w miligramach.
0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia lub popełnienie błędów rachunkowych
prowadzących do błędnego wyniku liczbowego lub podanie wyniku z błędną jednostką
albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W przemianie I jądro 6Li pochłania proton i tworzy jądra 3He oraz 4He. Na jednostkę o masie umownej 6 przypada więc łącznie 7 jednostek masy helu.
Z 100 mg litu otrzymalibyśmy 100 · 7/6 = 116,7 mg, czyli około 117 mg obu izotopów helu. Masa produktu jest większa od masy samego litu, ponieważ dodatkową materię wnosi bombardujący proton. Stosujemy wskazane uproszczenie mas izotopów do liczb masowych.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
6 mg Li –––– 7 mg He
100 mg Li –––– x ⇒ x = 117 (mg)
Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku końcowego od przyjętych zaokrągleń
wyników pośrednich. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją
zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.