Źródło
Informacja do zadań 26–27.
Alkanonitryle to związki o wzorze ogólnym R–CN, które otrzymuje się w reakcji
odpowiedniego halogenku alkilu z cyjankiem potasu o wzorze KCN. Reakcja przebiega
w roztworze wodno-alkoholowym. W wyniku hydrolizy alkanonitryli w środowisku
rozcieńczonego kwasu siarkowego(VI) powstaje odpowiedni kwas karboksylowy.
Na podstawie: K.-H. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii,
Warszawa 2007.
Poniżej przedstawiono schemat ciągu reakcji, w wyniku których z alkanu I otrzymano alkan II:
alkan I

alkan II
Napisz wzory półstrukturalne (grupowe) alkanów I i II. Porównaj oba wzory i na tej podstawie określ, w jakim celu opisany proces (reakcje 1.–4.) jest stosowany w syntezie organicznej.
Wzór alkanu I | Wzór alkanu II |
|---|---|
Zastosowanie opisanego procesu: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odtwórz alkan I z chloropochodnej, a II z produktu redukcji kwasu.
Podpowiedź 2
Policz atomy węgla przed wprowadzeniem grupy nitrylowej i po nim.
Podpowiedź 3
Narysuj 2-metylopropan i 2-metylobutan oraz wskaż wydłużenie łańcucha o jeden atom węgla.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Wzór alkanu I | Wzór alkanu II |
|---|---|
![]() | ![]() |
Zastosowanie opisanego procesu, np.:
Proces ten umożliwia wydłużenie łańcucha węglowego lub otrzymywanie kolejnych
homologów lub przekształcenie jednych alkanów w inne o dłuższym łańcuchu węglowym lub
tworzenie kolejnych alkanów lub powstawanie alkanów o dłuższym łańcuchu.
Zasady oceniania
2 p. – za poprawne napisanie wzorów półstrukturalnych (grupowych) obu alkanów
i poprawne określenie celu zastosowania opisanego procesu w syntezie organicznej
uwzględniające otrzymanie związków o dłuższym łańcuchu węglowym.
1 p. – za poprawne napisanie wzorów półstrukturalnych (grupowych) obu alkanów
i błędne określenie celu zastosowania opisanego procesu w syntezie organicznej
albo
– za błędne napisanie wzorów półstrukturalnych (grupowych) obu alkanów lub wzoru
jednego z alkanów ale poprawne określenie celu zastosowania opisanego procesu
w syntezie organicznej.
0 p. – za każdą inną odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Alkan I odtwarzamy z chloropochodnej, zastępując chlor wodorem: jest nim 2-metylopropan. Po wprowadzeniu dodatkowego atomu węgla przez grupę nitrylową, hydrolizie i redukcji otrzymujemy alkan II, 2-metylobutan.
Proces służy zatem wydłużeniu szkieletu węglowego o jeden atom węgla, czyli syntezie kolejnego homologu. Nie polega tylko na zmianie położenia podstawnika w cząsteczce o tej samej liczbie atomów. Wymagane wzory półstrukturalne obu alkanów pokazuje grafika klucza.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Wzór alkanu I | Wzór alkanu II |
|---|---|
![]() | ![]() |
Zastosowanie opisanego procesu, np.:
Proces ten umożliwia wydłużenie łańcucha węglowego lub otrzymywanie kolejnych
homologów lub przekształcenie jednych alkanów w inne o dłuższym łańcuchu węglowym lub
tworzenie kolejnych alkanów lub powstawanie alkanów o dłuższym łańcuchu.

