Zadanie 25 — maj 2019 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Detergenty są składnikami powszechnie używanych środków czyszczących i piorących. Wśród

stosowanych obecnie detergentów można wyróżnić detergenty kationowe i anionowe.

Przykładem detergentu anionowego jest związek o wzorze

CH3‒(CH2)10‒CH2‒OSO3− Na+

Można go otrzymać w reakcji estryfikacji z udziałem alkoholu o długim prostym łańcuchu

węglowym i odpowiedniego kwasu. Tak uzyskany ester poddaje się reakcji

z wodorotlenkiem sodu, w wyniku czego otrzymuje się środek powierzchniowo czynny, który

– podobnie jak mydła – zawiera dwa fragmenty: niepolarny i polarny.

Podaj wzory sumaryczne alkoholu i kwasu nieorganicznego, których należy użyć w opisanym procesie otrzymania tego detergentu.

Wzór sumaryczny alkoholu: …

Wzór sumaryczny kwasu nieorganicznego: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Policz atomy węgla długiego łańcucha i rozpoznaj fragment nieorganicznego estru.

Podpowiedź 2

Alkohol nasycony z jedną grupą OH ma wzór CₙH2ₙ₊2O.

Podpowiedź 3

Wpisz C12H26O oraz H2SO4.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Wzór sumaryczny alkoholu: C12H26O lub C12H25OH

Uwaga: Podanie wzoru CH3‒(CH2)10‒CH2‒OH należy uznać za poprawne.

Wzór sumaryczny kwasu nieorganicznego: H2SO4

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne podanie wzoru alkoholu i wzoru kwasu.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Długi fragment detergentu zawiera dwanaście atomów węgla i pochodzi od nasyconego alkoholu monohydroksylowego, dodekan-1-olu. Jego wzór sumaryczny to C12H26O.

Fragment siarczanowy wskazuje kwas siarkowy(VI), H2SO4, którego kwaśny monoester następnie zobojętnia się NaOH. Nie wybieramy kwasu sulfonowego ani kwasu karboksylowego: w detergencie między łańcuchem węglowym i siarką występuje atom tlenu. Polecenie wymaga wzorów sumarycznych, nie pełnego równania syntezy.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Wzór sumaryczny alkoholu: C12H26O lub C12H25OH

Uwaga: Podanie wzoru CH3‒(CH2)10‒CH2‒OH należy uznać za poprawne.

Wzór sumaryczny kwasu nieorganicznego: H2SO4

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_25

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania