Zadanie 24 — maj 2019 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 22–24.

Jedną z metod otrzymywania halogenoalkanów jest reakcja alkoholu alifatycznego

z halogenkiem fosforu(III). Ta reakcja przebiega zgodnie z poniższym schematem, w którym

R oznacza grupę alkilową, a X – atom halogenu.

3R–OH + PX3 → 3R–X + H3PO3

Na podstawie: K.-H. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii,

Warszawa 2007.

Uwaga redakcyjna. Podany schemat służy tu do formalnego bilansu. Sam schemat nie uzasadnia skuteczności PBr₃ wobec alkoholi III-rzędowych ani racemizacji. Dla alkoholi III-rzędowych typową drogą do bromków jest reakcja z HBr przez mechanizm SN1.

W opisanej metodzie 3-bromo-3-metyloheksan otrzymuje się w postaci mieszaniny

racemicznej, czyli równomolowej mieszaniny obu enancjomerów.

Uzupełnij poniższy schemat, tak aby przedstawiał wzory stereochemiczne składników tej mieszaniny.

Zadanie 24 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 15.

Uwaga redakcyjna. Racemiczność produktu jest założeniem podanym w zadaniu. Ogólny schemat reakcji alkoholu z halogenkiem fosforu(III) nie wyjaśnia jej mechanizmu.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Nazwij cztery różne podstawniki przy atomie C3.

Podpowiedź 2

Zamiana dwóch podstawników odwraca konfigurację centrum.

Podpowiedź 3

Narysuj parę przeciwnych konfiguracji, zachowując Br oraz grupy metylową, etylową i propylową.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 24 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 20.

lub inna para wzorów, w których 2 podstawniki są zamienione miejscami.

Uwaga: Dopuszczalny jest sumaryczny zapis grupy Wzór półstrukturalny: –CH2CH2CH3 jako CKE: skrócony zapis grupy –C3H7

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie schematu.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Atom C3 bromopochodnej łączy się z bromem oraz trzema różnymi grupami: metylową, etylową i propylową. Jest więc centrum stereogenicznym.

Uzupełniamy dwie konfiguracje o przeciwnym ułożeniu przestrzennym, na przykład zamieniając miejscami dwa podstawniki przy zachowaniu pozostałych. Otrzymane wzory powinny być enancjomerami, nie dwoma obrotami tego samego modelu. Racemat zawiera je w stosunku 1:1; brak skręcalności mieszaniny nie oznacza achiralności pojedynczych cząsteczek.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 24 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 20.

lub inna para wzorów, w których 2 podstawniki są zamienione miejscami.

Uwaga: Dopuszczalny jest sumaryczny zapis grupy Wzór półstrukturalny: –CH2CH2CH3 jako CKE: skrócony zapis grupy –C3H7

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_24

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania