Źródło
Informacja do zadań 22–24.
Jedną z metod otrzymywania halogenoalkanów jest reakcja alkoholu alifatycznego
z halogenkiem fosforu(III). Ta reakcja przebiega zgodnie z poniższym schematem, w którym
R oznacza grupę alkilową, a X – atom halogenu.
Na podstawie: K.-H. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii,
Warszawa 2007.
Uwaga redakcyjna. Podany schemat służy tu do formalnego bilansu. Sam schemat nie uzasadnia skuteczności PBr₃ wobec alkoholi III-rzędowych ani racemizacji. Dla alkoholi III-rzędowych typową drogą do bromków jest reakcja z HBr przez mechanizm SN1.
Napisz wzór elektronowy bromku fosforu(III). Pary elektronowe wiązań oraz wolne pary elektronowe zaznacz kreskami. Oceń, czy cząsteczka bromku fosforu(III) jest płaska.
Wzór:
Ocena: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Policz elektrony walencyjne i odtwórz oktety czterech atomów.
Podpowiedź 2
Jedna wolna para na fosforze zmienia kształt w porównaniu z układem trójkątnym płaskim.
Podpowiedź 3
Narysuj trzy wiązania, jedną wolną parę przy P i po trzy przy Br; oceń cząsteczkę jako niepłaską.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Wzór:
Ocena: Cząsteczka nie jest płaska lub ma kształt piramidy trygonalnej lub jest
przestrzenna.
Uwaga: Narysowanie wzoru PBr3, w którym elektrony par elektronowych przedstawione są
kropkami, należy uznać za poprawne.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne napisanie wzoru elektronowego bromku fosforu(III) i poprawną ocenę.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
PBr3 ma 26 elektronów walencyjnych. Fosfor tworzy trzy pojedyncze wiązania z bromem i zachowuje jedną wolną parę; przy każdym bromie pozostają trzy wolne pary.
Cztery obszary elektronowe przy P dają piramidę trygonalną z trzema atomami bromu w podstawie, więc cząsteczka nie jest płaska. Nie mylimy płaszczyzny wyznaczonej przez trzy bromy z położeniem całej cząsteczki. We wzorze zaznaczamy wszystkie pary wymagane w poleceniu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Wzór:
Ocena: Cząsteczka nie jest płaska lub ma kształt piramidy trygonalnej lub jest
przestrzenna.
Uwaga: Narysowanie wzoru PBr3, w którym elektrony par elektronowych przedstawione są
kropkami, należy uznać za poprawne.