Zadanie 22 — maj 2019 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 22–24.

Jedną z metod otrzymywania halogenoalkanów jest reakcja alkoholu alifatycznego

z halogenkiem fosforu(III). Ta reakcja przebiega zgodnie z poniższym schematem, w którym

R oznacza grupę alkilową, a X – atom halogenu.

3R–OH + PX3 → 3R–X + H3PO3

Na podstawie: K.-H. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii,

Warszawa 2007.

Uwaga redakcyjna. Podany schemat służy tu do formalnego bilansu. Sam schemat nie uzasadnia skuteczności PBr₃ wobec alkoholi III-rzędowych ani racemizacji. Dla alkoholi III-rzędowych typową drogą do bromków jest reakcja z HBr przez mechanizm SN1.

Napisz równanie reakcji otrzymywania 3-bromo-3-metyloheksanu opisaną metodą –

zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) reagentów organicznych. Napisz nazwę systematyczną użytego alkoholu.

Równanie reakcji:

Nazwa systematyczna alkoholu:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odtwórz alkohol przez zastąpienie Br grupą OH przy tym samym atomie węgla.

Podpowiedź 2

Użyj proporcji 3:1 z podanego schematu. Traktuj ją jako formalny model zadania dla alkoholu trzeciorzędowego.

Podpowiedź 3

Napisz równanie z PBr3 i H3PO3 oraz nazwę 3-metyloheksan-3-ol.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 22 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 19.

Uwaga redakcyjna. Równanie przedstawia formalne zastosowanie schematu z arkusza. Zakres tej reakcji dla alkoholi III-rzędowych i mechanizm ewentualnej racemizacji wymagają odrębnego uzasadnienia.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie równania reakcji z zastosowaniem wzorów półstrukturalnych

(grupowych) reagentów organicznych i poprawne podanie nazwy systematycznej

alkoholu.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W podanym schemacie otrzymywania bromopochodnej zastępujemy grupę hydroksylową alkoholu atomem bromu, zachowując szkielet węglowy. Potrzebny alkohol to 3-metyloheksan-3-ol.

Na trzy cząsteczki alkoholu przypada jedna PBr3, a powstają trzy cząsteczki 3-bromo-3-metyloheksanu i jedna H3PO3. Równanie organiczne przedstawia grafika odpowiedzi. Współczynnik trzy wynika z trzech atomów bromu w odczynniku; nie tworzymy H3PO4 zamiast podanego produktu fosforowego.

Uwaga redakcyjna. Zapis jest formalnym podstawieniem do schematu podanego przez CKE. Nie wynika z niego ogólna skuteczność PBr₃ wobec alkoholi trzeciorzędowych ani mechanizm racemizacji. Dla takich alkoholi typowa droga z HBr przebiega przez karbokation.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 22 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 19.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2019_05_glowny_22

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania