Zadanie 37 — maj 2018 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Aldozy utleniają się tak samo łatwo, jak inne aldehydy, dlatego redukują np. odczynnik

Tollensa. Działanie na aldozę kwasem azotowym(V), który jest silnym utleniaczem, skutkuje

utlenieniem nie tylko grupy –CHO, lecz także grupy –CH2OH. Produktami utlenienia aldoz

kwasem azotowym(V) są kwasy dikarboksylowe.

Na podstawie: R. Morrison, R. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 1985.

Przeprowadzono reakcję chemiczną, w której na D-galaktozę podziałano kwasem

azotowym(V).

Uzupełnij poniższy schemat – wpisz w zaznaczone pola wzory odpowiednich fragmentów cząsteczki związku organicznego. Oceń, czy cząsteczka powstałego związku organicznego jest chiralna. Uzasadnij odpowiedź.

Zadanie 37 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 22.

Ocena wraz z uzasadnieniem: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź, które dwie grupy ulegają utlenieniu przez HNO3.

Podpowiedź 2

Po reakcji oba końce łańcucha stają się jednakowe.

Podpowiedź 3

Wpisz dwie grupy COOH i uzasadnij achiralność wewnętrzną płaszczyzną symetrii produktu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 37 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 27.

Ocena wraz z uzasadnieniem: Cząsteczka nie jest chiralna – ma płaszczyznę symetrii.

Odpowiedź CKE 37 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 27.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie wzoru i ocenę wraz z uzasadnieniem odwołującym się do

struktury tej cząsteczki.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Silne utlenianie D-galaktozy przekształca oba końce łańcucha w grupy karboksylowe. Zmieniamy więc grupę aldehydową i końcową grupę alkoholową na COOH, zachowując konfiguracje czterech środkowych atomów węgla.

Otrzymany kwas galaktarowy ma wewnętrzną płaszczyznę symetrii i jest achiralną formą mezo, mimo obecności centrów stereogenicznych. Samo policzenie asymetrycznych atomów węgla nie wystarcza do oceny całej cząsteczki; trzeba sprawdzić jej symetrię.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 37 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 27.

Ocena wraz z uzasadnieniem: Cząsteczka nie jest chiralna – ma płaszczyznę symetrii.

Odpowiedź CKE 37 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 27.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_05_glowny_37

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania