Aldozy utleniają się tak samo łatwo, jak inne aldehydy, dlatego redukują np. odczynnik
Tollensa. Działanie na aldozę kwasem azotowym(V), który jest silnym utleniaczem, skutkuje
utlenieniem nie tylko grupy –CHO, lecz także grupy –CH2OH. Produktami utlenienia aldoz
kwasem azotowym(V) są kwasy dikarboksylowe.
Na podstawie: R. Morrison, R. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 1985.
Przeprowadzono reakcję chemiczną, w której na D-galaktozę podziałano kwasem
azotowym(V).
Uzupełnij poniższy schemat – wpisz w zaznaczone pola wzory odpowiednich fragmentów cząsteczki związku organicznego. Oceń, czy cząsteczka powstałego związku organicznego jest chiralna. Uzasadnij odpowiedź.

Ocena wraz z uzasadnieniem: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź, które dwie grupy ulegają utlenieniu przez HNO3.
Podpowiedź 2
Po reakcji oba końce łańcucha stają się jednakowe.
Podpowiedź 3
Wpisz dwie grupy COOH i uzasadnij achiralność wewnętrzną płaszczyzną symetrii produktu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Ocena wraz z uzasadnieniem: Cząsteczka nie jest chiralna – ma płaszczyznę symetrii.

Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzupełnienie wzoru i ocenę wraz z uzasadnieniem odwołującym się do
struktury tej cząsteczki.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Silne utlenianie D-galaktozy przekształca oba końce łańcucha w grupy karboksylowe. Zmieniamy więc grupę aldehydową i końcową grupę alkoholową na COOH, zachowując konfiguracje czterech środkowych atomów węgla.
Otrzymany kwas galaktarowy ma wewnętrzną płaszczyznę symetrii i jest achiralną formą mezo, mimo obecności centrów stereogenicznych. Samo policzenie asymetrycznych atomów węgla nie wystarcza do oceny całej cząsteczki; trzeba sprawdzić jej symetrię.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Ocena wraz z uzasadnieniem: Cząsteczka nie jest chiralna – ma płaszczyznę symetrii.
