Źródło
Informacja do zadań 35–36.
Glikozydy to grupa związków organicznych stanowiących połączenie cukrów z innymi substancjami. Cząsteczka glikozydu jest złożona z części cukrowej oraz części niecukrowej. Ważną grupę glikozydów stanowią O-glikozydy, których cząsteczki powstają w wyniku reakcji kondensacji z udziałem grupy hydroksylowej cząsteczki cukru. Jednostki cukrowe występują zwykle w formie cyklicznej i łączą się z częścią niecukrową za pośrednictwem anomerycznego atomu węgla. Jednym z glikozydów jest salicyna o wzorze:

Salicyna tworzy bezbarwne kryształy.
Na podstawie: M. Krauze-Baranowska, E. Szumowicz, Wierzba – źródło surowców leczniczych o działaniu przeciwzapalnym i przeciwbólowym, „Postępy Fitoterapii” 2/2004 oraz K.-H. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii, Warszawa 2007.
W celu zbadania właściwości salicyny przeprowadzono dwuetapowe doświadczenie, którego
przebieg ilustruje schemat.
W pierwszym etapie salicynę wprowadzono do probówek I–III, w których znajdowały się
następujące odczynniki:

Zawartość probówki III ogrzano. W każdej probówce otrzymano roztwór.
W drugim etapie mieszaninę poreakcyjną otrzymaną w probówce III ostudzono i rozdzielono
na dwie probówki: IV i V, w których znajdowały się następujące odczynniki:

Zawartość probówki IV ogrzano.
Uzupełnij poniższą tabelę – opisz barwę zawartości każdej probówki po zakończeniu danego etapu doświadczenia.

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozdziel reakcje salicyny przed hydrolizą od reakcji produktów hydrolizy.
Podpowiedź 2
Po hydrolizie pojawia się cukier redukujący i wolna grupa fenolowa.
Podpowiedź 3
Uzupełnij I szafirowy, II żółty, III bezbarwny, IV ceglasty, V fioletowy lub inna barwa dopuszczona w kluczu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Numer probówki | Zawartość probówki | |
|---|---|---|
przed doświadczeniem | po zakończeniu etapu doświadczenia | |
pierwszy etap | ||
I | niebieska zawiesina | szafirowy lub niebieski lub granatowy roztwór |
II | żółty roztwór | żółty roztwór |
III | bezbarwny roztwór | bezbarwny roztwór |
drugi etap | ||
IV | niebieska zawiesina | ceglasty osad |
V | żółty roztwór | fioletowy lub granatowy lub ciemnozielony lub zielonogranatowy roztwór |
Uwaga! Ponieważ zdający może założyć, że roztwór chlorku żelaza(III) został zakwaszony
w celu zatrzymania jego hydrolizy, dopuszcza się odpowiedź, w której zdający określi barwę
roztworu w probówce II jako fioletową lub granatową lub ciemnozieloną lub
zielonogranatową. Barwa roztworu wskazana w probówce II musi być wtedy taka sama jak
w probówce V.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzupełnienie tabeli.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Salicyna kompleksuje Cu(II) dzięki grupom hydroksylowym, dlatego w I powstaje szafirowy roztwór. W standardowym wariancie II pozostaje żółty: grupa fenolowa jest zablokowana wiązaniem glikozydowym.
W III kwasowa hydroliza daje bezbarwny roztwór glukozy i alkoholu salicylowego. Po hydrolizie ogrzewanie w IV daje ceglasty osad Cu2O, a wolna grupa fenolowa w V powoduje barwny kompleks Fe(III). Klucz dopuszcza barwę kompleksu również w II przy założeniu zakwaszenia odczynnika i hydrolizy; wtedy II i V muszą mieć zgodną barwę.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Numer probówki | Zawartość probówki | |
|---|---|---|
przed doświadczeniem | po zakończeniu etapu doświadczenia | |
pierwszy etap | ||
I | niebieska zawiesina | szafirowy lub niebieski lub granatowy roztwór |
II | żółty roztwór | żółty roztwór |
III | bezbarwny roztwór | bezbarwny roztwór |
drugi etap | ||
IV | niebieska zawiesina | ceglasty osad |
V | żółty roztwór | fioletowy lub granatowy lub ciemnozielony lub zielonogranatowy roztwór |
Uwaga! Ponieważ zdający może założyć, że roztwór chlorku żelaza(III) został zakwaszony
w celu zatrzymania jego hydrolizy, dopuszcza się odpowiedź, w której zdający określi barwę
roztworu w probówce II jako fioletową lub granatową lub ciemnozieloną lub
zielonogranatową. Barwa roztworu wskazana w probówce II musi być wtedy taka sama jak
w probówce V.