Zadanie 36 — maj 2018 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 35–36.

Glikozydy to grupa związków organicznych stanowiących połączenie cukrów z innymi substancjami. Cząsteczka glikozydu jest złożona z części cukrowej oraz części niecukrowej. Ważną grupę glikozydów stanowią O-glikozydy, których cząsteczki powstają w wyniku reakcji kondensacji z udziałem grupy hydroksylowej cząsteczki cukru. Jednostki cukrowe występują zwykle w formie cyklicznej i łączą się z częścią niecukrową za pośrednictwem anomerycznego atomu węgla. Jednym z glikozydów jest salicyna o wzorze:

Pełny wzór strukturalny salicyny — CKE.

Salicyna tworzy bezbarwne kryształy.

Na podstawie: M. Krauze-Baranowska, E. Szumowicz, Wierzba – źródło surowców leczniczych o działaniu przeciwzapalnym i przeciwbólowym, „Postępy Fitoterapii” 2/2004 oraz K.-H. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii, Warszawa 2007.

W celu zbadania właściwości salicyny przeprowadzono dwuetapowe doświadczenie, którego

przebieg ilustruje schemat.

W pierwszym etapie salicynę wprowadzono do probówek I–III, w których znajdowały się

następujące odczynniki:

Zadanie 36 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 21.

Zawartość probówki III ogrzano. W każdej probówce otrzymano roztwór.

W drugim etapie mieszaninę poreakcyjną otrzymaną w probówce III ostudzono i rozdzielono

na dwie probówki: IV i V, w których znajdowały się następujące odczynniki:

Zadanie 36 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 21.

Zawartość probówki IV ogrzano.

Uzupełnij poniższą tabelę – opisz barwę zawartości każdej probówki po zakończeniu danego etapu doświadczenia.

Zadanie 36 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 21.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozdziel reakcje salicyny przed hydrolizą od reakcji produktów hydrolizy.

Podpowiedź 2

Po hydrolizie pojawia się cukier redukujący i wolna grupa fenolowa.

Podpowiedź 3

Uzupełnij I szafirowy, II żółty, III bezbarwny, IV ceglasty, V fioletowy lub inna barwa dopuszczona w kluczu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Numer

probówki

Zawartość probówki

przed doświadczeniem

po zakończeniu etapu doświadczenia

pierwszy etap

I

niebieska zawiesina

szafirowy lub niebieski lub granatowy roztwór

II

żółty roztwór

żółty roztwór

III

bezbarwny roztwór

bezbarwny roztwór

drugi etap

IV

niebieska zawiesina

ceglasty osad

V

żółty roztwór

fioletowy lub granatowy lub ciemnozielony

lub zielonogranatowy roztwór

Uwaga! Ponieważ zdający może założyć, że roztwór chlorku żelaza(III) został zakwaszony

w celu zatrzymania jego hydrolizy, dopuszcza się odpowiedź, w której zdający określi barwę

roztworu w probówce II jako fioletową lub granatową lub ciemnozieloną lub

zielonogranatową. Barwa roztworu wskazana w probówce II musi być wtedy taka sama jak

w probówce V.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie tabeli.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Salicyna kompleksuje Cu(II) dzięki grupom hydroksylowym, dlatego w I powstaje szafirowy roztwór. W standardowym wariancie II pozostaje żółty: grupa fenolowa jest zablokowana wiązaniem glikozydowym.

W III kwasowa hydroliza daje bezbarwny roztwór glukozy i alkoholu salicylowego. Po hydrolizie ogrzewanie w IV daje ceglasty osad Cu2O, a wolna grupa fenolowa w V powoduje barwny kompleks Fe(III). Klucz dopuszcza barwę kompleksu również w II przy założeniu zakwaszenia odczynnika i hydrolizy; wtedy II i V muszą mieć zgodną barwę.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Numer

probówki

Zawartość probówki

przed doświadczeniem

po zakończeniu etapu doświadczenia

pierwszy etap

I

niebieska zawiesina

szafirowy lub niebieski lub granatowy roztwór

II

żółty roztwór

żółty roztwór

III

bezbarwny roztwór

bezbarwny roztwór

drugi etap

IV

niebieska zawiesina

ceglasty osad

V

żółty roztwór

fioletowy lub granatowy lub ciemnozielony

lub zielonogranatowy roztwór

Uwaga! Ponieważ zdający może założyć, że roztwór chlorku żelaza(III) został zakwaszony

w celu zatrzymania jego hydrolizy, dopuszcza się odpowiedź, w której zdający określi barwę

roztworu w probówce II jako fioletową lub granatową lub ciemnozieloną lub

zielonogranatową. Barwa roztworu wskazana w probówce II musi być wtedy taka sama jak

w probówce V.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_05_glowny_36

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania