Źródło
Informacja do zadań 28–29.
Chlorowcopochodne alkanów reagują z metalicznym litem, w wyniku czego tworzą związki
litoorganiczne (których wzór w uproszczeniu można zapisać jako RLi). Reakcja przebiega
zgodnie ze schematem:
Związki litoorganiczne gwałtownie reagują z wodą z wydzieleniem wolnego węglowodoru.
Roztwór po takiej reakcji ma odczyn zasadowy. W reakcjach związków litoorganicznych
z jodkiem miedzi(I) powstaje związek miedziolitoorganiczny R2CuLi zgodnie z poniższym
schematem:
Związek R2CuLi jest zwany odczynnikiem Gilmana. Ten odczynnik może reagować z inną
chlorowcopochodną, w wyniku czego tworzy odpowiedni węglowodór (R–R'), co zilustrowano
schematem:
Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2000.
Napisz:
• w formie cząsteczkowej równanie reakcji chloroetanu z litem. Związki organiczne przedstaw za pomocą wzorów półstrukturalnych (grupowych).
• w formie cząsteczkowej równanie reakcji metylolitu (CH3Li) z wodą.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
W reakcji z metalem uwzględnij, dokąd przechodzi atom chloru.
Podpowiedź 2
Dla reakcji z wodą pomyśl o protonowaniu fragmentu organicznego.
Podpowiedź 3
W pierwszym równaniu zastosuj 2Li i produkt LiCl, a w drugim metan oraz LiOH.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
2 p. – za poprawne napisanie w formie cząsteczkowej dwóch równań reakcji.
1 p. – za poprawne napisanie w formie cząsteczkowej jednego równania reakcji.
0 p. – za błędne napisanie równań reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki
stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Reakcja chloroetanu z litem zastępuje chlor grupą zawierającą lit; potrzeba dwóch atomów Li, ponieważ drugi tworzy LiCl. Otrzymujemy etylolit i chlorek litu.
Natomiast metylolit reaguje z wodą jak silna zasada: pobiera proton i daje metan oraz LiOH. W obu równaniach zachowujemy właściwą liczbę atomów węgla; użycie metylolitu w drugim etapie nie oznacza, że pochodzi on z chloroetanu z pierwszego równania.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
