Źródło
Informacja do zadań 16–17.
Wartości pH wody oraz wodnych roztworów kwasów i wodorotlenków mogą ulegać znacznym
zmianom podczas dodawania do nich mocnych kwasów lub zasad. Istnieją jednak roztwory,
których pH zmienia się nieznacznie po dodaniu mocnego kwasu lub zasady na skutek reakcji
składników roztworu z jonami wodorowymi lub jonami wodorotlenkowymi. Nazywamy je
buforami pH. Buforowe właściwości mają roztwory zawierające sprzężoną parę kwas–zasada
Brønsteda w podobnych stężeniach, np.: słaby kwas i jego sól z mocną zasadą, słabą zasadę
i jej sól z mocnym kwasem, słaby kwas wieloprotonowy i jego wodorosól lub mieszaninę
wodorosoli.
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.
Jednym z buforów odpowiedzialnych za utrzymanie równowagi kwasowo-zasadowej krwi jest
bufor fosforanowy, który można otrzymać przez rozpuszczenie dwóch wodorosoli kwasu
ortofosforowego(V) w wodzie.
Napisz w formie jonowej skróconej dwa równania reakcji ilustrujące działanie opisanego buforu fosforanowego. Przyjmij, że substraty reagują w stosunku molowym 1 : 1.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Który jon ma więcej protonów i może oddać jeden z nich?
Podpowiedź 2
HPO42− wiąże dodany kwas, natomiast H2PO4− zobojętnia dodaną zasadę.
Podpowiedź 3
Zapisz dwa równania z powstaniem H2O, zamieniając składniki pary buforowej jeden w drugi.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne napisanie dwóch równań reakcji (uzupełnienie schematu).
0 p. – za błędne napisanie równań reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki
stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W buforze fosforanowym HPO42− jest zasadą, a H2PO4− kwasem sprzężonym. Po dodaniu kwasu zachodzi HPO42− + H3O+ → H2PO4− + H2O.
Po dodaniu zasady zachodzi H2PO4− + OH− → HPO42− + H2O. Obie reakcje zużywają dodany czynnik zmieniający pH i przekształcają jeden składnik buforu w drugi. Kontrolujemy ładunki i liczbę protonów, aby nie zamienić ról obu anionów.