Zadanie 17 — maj 2018 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 16–17.

Wartości pH wody oraz wodnych roztworów kwasów i wodorotlenków mogą ulegać znacznym

zmianom podczas dodawania do nich mocnych kwasów lub zasad. Istnieją jednak roztwory,

których pH zmienia się nieznacznie po dodaniu mocnego kwasu lub zasady na skutek reakcji

składników roztworu z jonami wodorowymi lub jonami wodorotlenkowymi. Nazywamy je

buforami pH. Buforowe właściwości mają roztwory zawierające sprzężoną parę kwas–zasada

Brønsteda w podobnych stężeniach, np.: słaby kwas i jego sól z mocną zasadą, słabą zasadę

i jej sól z mocnym kwasem, słaby kwas wieloprotonowy i jego wodorosól lub mieszaninę

wodorosoli.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.

Jednym z buforów odpowiedzialnych za utrzymanie równowagi kwasowo-zasadowej krwi jest

bufor fosforanowy, który można otrzymać przez rozpuszczenie dwóch wodorosoli kwasu

ortofosforowego(V) w wodzie.

Napisz w formie jonowej skróconej dwa równania reakcji ilustrujące działanie opisanego buforu fosforanowego. Przyjmij, że substraty reagują w stosunku molowym 1 : 1.

… + H3O+ ⇌ … + …
… + OH− ⇌ … + …
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Który jon ma więcej protonów i może oddać jeden z nich?

Podpowiedź 2

HPO42− wiąże dodany kwas, natomiast H2PO4− zobojętnia dodaną zasadę.

Podpowiedź 3

Zapisz dwa równania z powstaniem H2O, zamieniając składniki pary buforowej jeden w drugi.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

HPO42− + H3O+ ⇌ H2PO4− + H2O
H2PO4− + OH− ⇌ HPO42− + H2O

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne napisanie dwóch równań reakcji (uzupełnienie schematu).

0 p. – za błędne napisanie równań reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki

stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W buforze fosforanowym HPO42− jest zasadą, a H2PO4− kwasem sprzężonym. Po dodaniu kwasu zachodzi HPO42− + H3O+ → H2PO4− + H2O.

Po dodaniu zasady zachodzi H2PO4− + OH− → HPO42− + H2O. Obie reakcje zużywają dodany czynnik zmieniający pH i przekształcają jeden składnik buforu w drugi. Kontrolujemy ładunki i liczbę protonów, aby nie zamienić ról obu anionów.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

HPO42− + H3O+ ⇌ H2PO4− + H2O
H2PO4− + OH− ⇌ HPO42− + H2O
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2018_05_glowny_17

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania