Na wykresie przedstawiono zależność rozpuszczalności siarczanu(VI) sodu w wodzie od
temperatury. W zakresie temperatury 0 ºC – 32,38 ºC w równowadze z roztworem nasyconym
istnieje sól uwodniona siarczan(VI) sodu–woda (1/10) o wzorze Na2SO4 · 10H2O, której
rozpuszczalność w przeliczeniu na sól bezwodną ilustruje krzywa AB. W zakresie

Na podstawie: R.C. Wells, Sodium sulphate: its sources and uses, Washington 1923.
W temperaturze 32,38 ºC przygotowano nasycony roztwór siarczanu(VI) sodu: rozpuszczono
odpowiednią ilość soli w 200 gramach wody. Otrzymany roztwór podzielono na dwie równe
próbki. Próbkę I ochłodzono do temperatury 25 ºC, a próbkę II ogrzano do temperatury 75 ºC.
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Odpowiedź uzasadnij.
1. Po ochłodzeniu próbki I do temperatury 25 ºC wykrystalizowało około 22 gramów soli
uwodnionej o wzorze Na2SO4 · 10H2O pozostającej w równowadze z roztworem
nasyconym.
2. Po ogrzaniu próbki II do temperatury 75 ºC wykrystalizowało około 6 gramów soli
bezwodnej o wzorze Na2SO4 pozostającej w równowadze z roztworem nasyconym.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Najpierw oblicz, ile wody i soli znajduje się w jednej połowie próbki.
Podpowiedź 2
Przy krystalizacji hydratu maleje masa zarówno rozpuszczonej soli, jak i wody w roztworze.
Podpowiedź 3
Dla chłodzenia zastosuj pełny bilans podany w wyjaśnieniu; dla ogrzewania odejmij 44 od 50 g i oceń zdania jako F oraz P.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. Nie.
Po ochłodzeniu do temperatury 25 ºC z roztworu – zgodnie z krzywą rozpuszczalności AB
– wykrystalizowały 22 g substancji (Na2SO4) w przeliczeniu na sól bezwodną, (a nie
hydratu o wzorze Na2SO4 ∙ 10H2O, którego wykrystalizuje ok. 50 g).
2. Tak.
(Po ogrzaniu do temperatury 75 ºC z roztworu, jak) wynika to z krzywej rozpuszczalności
(BC, wykrystalizowało 6 g soli bezwodnej).
Zasady oceniania
2 p. – za poprawną ocenę obu informacji i poprawne uzasadnienie oceny obu informacji.
1 p. – za poprawną ocenę jednej informacji i poprawne uzasadnienie tej oceny.
0 p. – za inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Każda połowa roztworu zawiera początkowo 100 g wody i około 50 g soli bezwodnej. Przy chłodzeniu krystalizuje hydrat, zabierając także wodę: dla x gramów kryształów bilans daje (50 − 142x/322)/(100 − 180x/322) = 0,28.
Wynika stąd około 77 g hydratu, więc pierwsze zdanie jest fałszywe. Przy ogrzewaniu wytrąca się sól bezwodna: spadek rozpuszczalności do około 44 g daje 6 g, więc drugie zdanie jest prawdziwe. Historyczny klucz pomija ubytek wody przy chłodzeniu; szczegóły oddzielono w uwadze redakcyjnej.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
1. Nie.
Po ochłodzeniu do temperatury 25 ºC z roztworu – zgodnie z krzywą rozpuszczalności AB
– wykrystalizowały 22 g substancji (Na2SO4) w przeliczeniu na sól bezwodną, (a nie
hydratu o wzorze Na2SO4 ∙ 10H2O, którego wykrystalizuje ok. 50 g).
2. Tak.
(Po ogrzaniu do temperatury 75 ºC z roztworu, jak) wynika to z krzywej rozpuszczalności
(BC, wykrystalizowało 6 g soli bezwodnej).