Źródło
Informacja do zadania 29.
Etery są związkami o wzorze R−O−R’, przy czym R i R’ mogą być zarówno grupami
alkilowymi, jak i arylowymi.
W poniższej tabeli zestawiono wartości temperatury wrzenia tw (pod ciśnieniem 1013 hPa)
wybranych alkoholi oraz wybranych eterów o nierozgałęzionych cząsteczkach.

Na podstawie: L. Jones, P. Atkins, Chemia ogólna, Warszawa 2006.
Spośród związków o wzorach podanych w tabeli wybierz substancję najmniej lotną i substancję najbardziej lotną. Napisz numery, którymi oznaczono wzory wybranych związków. Następnie wyjaśnij, dlaczego etery są bardziej lotne niż alkohole o tej samej masie cząsteczkowej. Odnieś się do budowy cząsteczek związków, których wzory wymieniono w tabeli.
Numer związku najmniej lotnego: …
Numer związku najbardziej lotnego: …
Wyjaśnienie:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odczytaj najwyższą i najniższą temperaturę wrzenia. Następnie porównaj zdolność cząsteczek do wzajemnych wiązań wodorowych.
Podpowiedź 2
Alkohole mają O–H i silniejsze oddziaływania między sobą. Etery mają tlen, ale bez związanego z nim wodoru.
Podpowiedź 3
Podaj najmniej lotny V, najbardziej VI. Wyjaśnij różnicę międzycząsteczkowymi wiązaniami wodorowymi alkoholi, których etery między sobą nie tworzą.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Numer związku najmniej lotnego: V
Numer związku najbardziej lotnego: VI
Wyjaśnienie, np.:
Ponieważ między cząsteczkami alkoholi tworzą się wiązania wodorowe (O−H···O).
Pomiędzy cząsteczkami eterów nie tworzą się takie wiązania, ponieważ etery nie zawierają
atomu wodoru związanego z atomem tlenu.
Uwaga: zdający w wyjaśnieniu musi uwzględnić obecność oddziaływań
międzycząsteczkowych. Wskazanie elementów budowy alkoholi i eterów jest niewystarczające.
Zasady oceniania
2 p. – za poprawny wybór (podanie numeru) związku najmniej i najbardziej lotnego oraz za
poprawne wyjaśnienie.
1 p. – za poprawny wybór (podanie numeru) związku najmniej i najbardziej lotnego i błędne
wyjaśnienie albo brak wyjaśnienia
lub
– za poprawne wyjaśnienie i błędne podanie numeru związku najmniej lub najbardziej
lotnego albo obu numerów zwiazków albo niepodanie jednego numeru związku lub obu
numerów związków.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Mniejsza lotność odpowiada wyższej temperaturze wrzenia, więc najmniej lotny jest V, heksan-1-ol o 157°C. Najbardziej lotny jest VI, eter dimetylowy o −25°C. Przy porównaniu izomerów alkoholu i eteru ważne są oddziaływania między cząsteczkami.
Alkohole mają O–H i tworzą wzajemne wiązania wodorowe, a etery nie mają takiego donora i między własnymi cząsteczkami ich nie tworzą. Ich rozdzielenie wymaga mniej energii, co zwiększa lotność. Nie wystarczy powiedzieć, że etery nie mają tlenu: mają go, lecz brakuje wodoru bezpośrednio związanego z tlenem.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Numer związku najmniej lotnego: V
Numer związku najbardziej lotnego: VI
Wyjaśnienie, np.:
Ponieważ między cząsteczkami alkoholi tworzą się wiązania wodorowe (O−H···O).
Pomiędzy cząsteczkami eterów nie tworzą się takie wiązania, ponieważ etery nie zawierają
atomu wodoru związanego z atomem tlenu.
Uwaga: zdający w wyjaśnieniu musi uwzględnić obecność oddziaływań
międzycząsteczkowych. Wskazanie elementów budowy alkoholi i eterów jest niewystarczające.