Źródło
Informacja do zadań 27–28.
Oznaczanie zawartości fenolu w ściekach przemysłowych możne przebiegać w kilku etapach
opisanych poniżej.
Etap I: Otrzymywanie bromu.
Etap II: Bromowanie fenolu.
Etap III: Wydzielanie jodu.
Etap IV: Miareczkowanie jodu.
Gdy do zakwaszonego roztworu fenolu zawierającego nadmiar jonów bromkowych
wprowadzi się bromian(V) potasu w nadmiarze w stosunku do fenolu, to wytworzony brom
(w ilości równoważnej do bromianu(V) potasu) reaguje z fenolem zgodnie z równaniem
(etap II):
C₆H₅OH + 3 Br₂ → 2,4,6-Br₃C₆H₂OH + 3 H⁺ + 3 Br⁻ (produktem organicznym jest 2,4,6-tribromofenol).
Następnie do powstałej mieszaniny dodaje się jodek potasu. Brom, który nie został zużyty
w reakcji bromowania, powoduje wydzielenie równoważnej ilości jodu (etap III):
Podczas kolejnego etapu (etapu IV) jod miareczkuje się wodnym roztworem tiosiarczanu
sodu (Na2S2O3), co można zilustrować równaniem:
Na podstawie: J. Minczewski, Z. Marczenko, Chemia analityczna – Podstawy teoretyczne i analiza jakościowa,
Warszawa 2012.
Oblicz stężenie molowe fenolu w próbce ścieków o objętości 100,0 cm3, jeżeli wiadomo, że w etapie I oznaczania zawartości fenolu powstało 0,256 grama bromu oraz że podczas etapu IV oznaczania tego związku na zmiareczkowanie jodu zużyto 14,00 cm3 roztworu tiosiarczanu sodu o stężeniu 0,100 mol · dm−3.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Idź wstecz od miareczkowania: tiosiarczan → jod → pozostały brom. Odejmij go od bromu wytworzonego.
Podpowiedź 2
Dwa mole S2O32− odpowiadają jednemu I2 i jednemu Br2. Fenol zużywa 3Br2 na cząsteczkę.
Podpowiedź 3
Od 0,00160 mol odejmij 0,000700 mol, wynik podziel przez 3 i przez 0,1000 dm3. Otrzymasz 0,00300 mol/dm3 fenolu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
2 S₂O₃²⁻ + I₂ → S₄O₆²⁻ + 2 I⁻. Z 0,01400 dm³ roztworu tiosiarczanu o stężeniu 0,100 mol·dm⁻³ wynika 0,00140 mol S₂O₃²⁻ i 0,000700 mol I₂.
Z reakcji Br₂ + 2 I⁻ → I₂ + 2 Br⁻ wynika, że po bromowaniu pozostało 0,000700 mol Br₂. Początkowo było 0,256/160 = 0,00160 mol Br₂, więc fenol zużył 0,000900 mol Br₂.
C₆H₅OH + 3 Br₂ → 2,4,6-Br₃C₆H₂OH + 3 H⁺ + 3 Br⁻
Na jeden mol fenolu przypadają trzy mole Br₂, więc n(fenolu) = 0,000300 mol. Dzieląc przez 0,1000 dm³, otrzymujemy 0,003 mol·dm⁻³.
Zasady oceniania
2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie
wyniku z jednostką.
1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, ale:
– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego
lub
– podanie wyniku z błędną jednostką lub bez jednostki.
0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Uwaga: należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Początkowo wytworzono 0,256/160 = 0,00160 mol Br2. Miareczkowanie zużyło 0,01400·0,100 = 0,00140 mol tiosiarczanu, co odpowiada połowie tej ilości jodu, czyli 0,000700 mol I2. Tyle samo moli Br2 pozostało po bromowaniu fenolu.
Fenol zużył więc 0,00160−0,000700 = 0,000900 mol Br2. Na jeden mol fenolu przypadają trzy mole bromu, zatem fenolu było 0,000300 mol. Podzielenie przez 0,1000 dm3 daje 0,00300 mol/dm3. Kluczowe jest odjęcie nadmiaru oznaczonego pośrednio przez jod, a nie uznanie całego bromu za zużyty przez próbkę.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
2 S₂O₃²⁻ + I₂ → S₄O₆²⁻ + 2 I⁻. Z 0,01400 dm³ roztworu tiosiarczanu o stężeniu 0,100 mol·dm⁻³ wynika 0,00140 mol S₂O₃²⁻ i 0,000700 mol I₂.
Z reakcji Br₂ + 2 I⁻ → I₂ + 2 Br⁻ wynika, że po bromowaniu pozostało 0,000700 mol Br₂. Początkowo było 0,256/160 = 0,00160 mol Br₂, więc fenol zużył 0,000900 mol Br₂.
C₆H₅OH + 3 Br₂ → 2,4,6-Br₃C₆H₂OH + 3 H⁺ + 3 Br⁻
Na jeden mol fenolu przypadają trzy mole Br₂, więc n(fenolu) = 0,000300 mol. Dzieląc przez 0,1000 dm³, otrzymujemy 0,003 mol·dm⁻³.