Źródło
Informacja do zadań 24–25.
W wysokiej temperaturze może zachodzić rozkład metanu na substancje proste zgodnie
z równaniem:
Miarą wydajności tej reakcji jest równowagowy stopień przemiany metanu x, który wyraża
się wzorem:

W tym wzorze n0[CH 4] oznacza początkową liczbę moli metanu, a n[CH4] – liczbę moli
tego gazu pozostałego po ustaleniu się stanu równowagi. Poniżej przedstawiono zależność
równowagowego stopnia przemiany metanu x od temperatury dla trzech wartości ciśnienia.

x
Na podstawie: P. Schmidt-Szałowski, M. Szafran, E. Bobryk, J. Sentek,
Technologia chemiczna. Przemysł nieorganiczny, Warszawa 2013.
Wyjaśnij, dlaczego wydajność opisanej reakcji maleje ze wzrostem ciśnienia.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Policz mole wyłącznie gazowych reagentów po obu stronach równania. Pomiń stały węgiel.
Podpowiedź 2
Sprężanie sprzyja jednemu molowi CH4 względem dwóch moli H2. To kierunek przeciwny do rozkładu.
Podpowiedź 3
Wyjaśnij spadek wydajności przesunięciem ku mniejszej liczbie moli gazów. Zaznacz, dlaczego C(s) nie wchodzi do tego porównania.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• Ponieważ liczba moli gazowego substratu jest mniejsza od liczby moli gazowego produktu
– zgodnie z regułą przekory im niższe ciśnienie, tym więcej moli gazowych produktów
powstaje.
• Ponieważ objętość produktów jest większa od objętości substratu.
Uwaga: jeżeli zdający porównuje liczbę moli (nie objętość) reagentów, to w wyjaśnieniu musi
być adnotacja, że chodzi o reagenty gazowe.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wyjaśnienie.
0 p. – za inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W reakcji CH4(g) ⇌ C(s) + 2H2(g) jeden mol gazowego substratu daje dwa mole gazowego produktu. Węgla stałego nie wliczamy do bilansu liczby moli gazów. Zwiększenie ciśnienia sprzyja stronie o mniejszej ich liczbie, czyli metanowi, i zmniejsza wydajność rozkładu.
Należy wyraźnie zaznaczyć, że porównujemy reagenty gazowe: ogólne sumowanie wszystkich substancji dawałoby mylący obraz wpływu ciśnienia. Wniosek jest zgodny z niższymi wartościami stopnia przemiany dla wyższych ciśnień na wykresie. Nie zmienia to stałej równowagi przy tej samej temperaturze, tylko skład równowagowy.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
• Ponieważ liczba moli gazowego substratu jest mniejsza od liczby moli gazowego produktu
– zgodnie z regułą przekory im niższe ciśnienie, tym więcej moli gazowych produktów
powstaje.
• Ponieważ objętość produktów jest większa od objętości substratu.
Uwaga: jeżeli zdający porównuje liczbę moli (nie objętość) reagentów, to w wyjaśnieniu musi
być adnotacja, że chodzi o reagenty gazowe.