Źródło
Informacja do zadania 31.
Na poniższym schemacie przedstawiono ciąg przemian, których surowcem wyjściowym jest
wapno palone. Związki organiczne umownie oznaczono na schemacie literami A–F.

Napisz, jakie dwie funkcje pełni stężony kwas siarkowy(VI) w powyższej reakcji powstawania związku F.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oddziel działanie jonów H+ od zdolności stężonego kwasu do wiązania wody.
Podpowiedź 2
Katalizator przyspiesza dojście do równowagi, a usuwanie dostępnej wody przesuwa równowagę w stronę estru.
Podpowiedź 3
Podaj katalizator oraz środek odwadniający. Nie przypisuj zmiany wydajności samemu przyspieszeniu reakcji.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Kwas siarkowy pełni funkcję:
− katalizatora (jony H+) (powodując zwiększenie szybkości reakcji estryfikacji)
− środka odwadniającego (jego obecność w mieszaninie reakcyjnej zwiększa wydajność
reakcji, ponieważ substancja ta wiąże wodę powstającą podczas reakcji).
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne określenie dwóch funkcji kwasu siarkowego(VI).
0 p. – za błędne określenie funkcji kwasu siarkowego(VI) lub odpowiedź niepełną albo brak
odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Stężony H2SO4 spełnia dwie różne funkcje. Jako źródło H+ katalizuje estryfikację, umożliwiając szybsze osiągnięcie równowagi przez inną drogę reakcji. Jako środek wiążący wodę zmniejsza dostępność jednego z produktów i sprzyja powstawaniu estru, zwiększając jego równowagową ilość.
Nie należy uzasadniać większej wydajności samym katalizowaniem: katalizator bez dodatkowego działania nie zmienia stałej równowagi ani składu równowagowego. Rozdzielenie wpływu na szybkość i na ilość produktu jest sednem odpowiedzi. Kwas nie staje się przy tym częścią grupy estrowej otrzymanego związku organicznego.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Kwas siarkowy pełni funkcję:
− katalizatora (jony H+) (powodując zwiększenie szybkości reakcji estryfikacji)
− środka odwadniającego (jego obecność w mieszaninie reakcyjnej zwiększa wydajność
reakcji, ponieważ substancja ta wiąże wodę powstającą podczas reakcji).