Strukturę alkenu można określić, jeśli zna się liczbę i układ atomów węgla w cząsteczkach
aldehydów i ketonów (związki łatwe do identyfikacji) otrzymanych w wyniku ozonolizy
alkenu. Ozonoliza alkenu jest procesem polegającym na rozszczepieniu (całkowitym
rozerwaniu) podwójnego wiązania węgiel – węgiel w cząsteczce alkenu za pomocą ozonu.
Proces jest dwuetapowy: pierwszy etap polega na addycji ozonu do wiązania podwójnego
z wytworzeniem ozonku, a drugi – na hydrolizie ozonku. Proces hydrolizy prowadzi się przy
udziale pyłu cynkowego jako czynnika redukującego, który zapobiega tworzeniu nadtlenku
wodoru mogącego reagować z powstałymi aldehydami i ketonami. W zależności od budowy
alkenu produktami ozonolizy mogą być wyłącznie aldehydy lub wyłącznie ketony, lub
aldehydy i ketony.
Proces przebiega zgodnie z uproszczonym schematem:

Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 1998.
Podaj wzory półstrukturalne (grupowe) i nazwy systematyczne produktów ozonolizy alkenu o nazwie 4-metylohept-3-en.
Wzory produktów ozonolizy | Nazwy produktów ozonolizy |
|---|---|
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Narysuj 4-metylohept-3-en i zaznacz C3=C4. Przetnij tylko to wiązanie, zachowując podstawniki po każdej stronie.
Podpowiedź 2
Węgiel z wodorem daje aldehyd, a węgiel z dwiema grupami węglowymi keton.
Podpowiedź 3
Narysuj propanal i pentan-2-on. Sprawdź łącznie osiem atomów węgla i brak dalszego utlenienia aldehydu do kwasu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Wzory produktów ozonolizy | Nazwy produktów ozonolizy |
|---|---|
propanal | |
pentan-2-on |
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzupełnienie tabeli.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Ozonoliza rozcina wiązanie między C3 i C4 w 4-metylohept-3-enie, tworząc na obu końcach grupy karbonylowe. C3 ma wodór i fragment etylowy, więc daje aldehyd trójwęglowy, propanal. C4 jest połączony z metylem i propylem, więc daje keton pięciowęglowy, pentan-2-on.
W redukujących warunkach obróbki nie utleniamy aldehydu dalej do kwasu. Sprawdzenie bilansu węgla daje 3+5 = 8, zgodnie z siedmiowęglowym łańcuchem i dodatkowym metylem substratu. Samo rozcięcie łańcucha na dwa fragmenty bez dodania tlenu przy dawnych atomach C=C byłoby niepełne.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Wzory produktów ozonolizy | Nazwy produktów ozonolizy |
|---|---|
propanal | |
pentan-2-on |