Zadanie 30 — czerwiec 2016 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Strukturę alkenu można określić, jeśli zna się liczbę i układ atomów węgla w cząsteczkach

aldehydów i ketonów (związki łatwe do identyfikacji) otrzymanych w wyniku ozonolizy

alkenu. Ozonoliza alkenu jest procesem polegającym na rozszczepieniu (całkowitym

rozerwaniu) podwójnego wiązania węgiel – węgiel w cząsteczce alkenu za pomocą ozonu.

Proces jest dwuetapowy: pierwszy etap polega na addycji ozonu do wiązania podwójnego

z wytworzeniem ozonku, a drugi – na hydrolizie ozonku. Proces hydrolizy prowadzi się przy

udziale pyłu cynkowego jako czynnika redukującego, który zapobiega tworzeniu nadtlenku

wodoru mogącego reagować z powstałymi aldehydami i ketonami. W zależności od budowy

alkenu produktami ozonolizy mogą być wyłącznie aldehydy lub wyłącznie ketony, lub

aldehydy i ketony.

Proces przebiega zgodnie z uproszczonym schematem:

Zadanie 30 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 1998.

Podaj wzory półstrukturalne (grupowe) i nazwy systematyczne produktów ozonolizy alkenu o nazwie 4-metylohept-3-en.

Wzory produktów ozonolizy

Nazwy produktów ozonolizy

  
  
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Narysuj 4-metylohept-3-en i zaznacz C3=C4. Przetnij tylko to wiązanie, zachowując podstawniki po każdej stronie.

Podpowiedź 2

Węgiel z wodorem daje aldehyd, a węgiel z dwiema grupami węglowymi keton.

Podpowiedź 3

Narysuj propanal i pentan-2-on. Sprawdź łącznie osiem atomów węgla i brak dalszego utlenienia aldehydu do kwasu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Wzory produktów ozonolizy

Nazwy produktów ozonolizy

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 18.

propanal

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 18.

pentan-2-on

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie tabeli.

0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Ozonoliza rozcina wiązanie między C3 i C4 w 4-metylohept-3-enie, tworząc na obu końcach grupy karbonylowe. C3 ma wodór i fragment etylowy, więc daje aldehyd trójwęglowy, propanal. C4 jest połączony z metylem i propylem, więc daje keton pięciowęglowy, pentan-2-on.

W redukujących warunkach obróbki nie utleniamy aldehydu dalej do kwasu. Sprawdzenie bilansu węgla daje 3+5 = 8, zgodnie z siedmiowęglowym łańcuchem i dodatkowym metylem substratu. Samo rozcięcie łańcucha na dwa fragmenty bez dodania tlenu przy dawnych atomach C=C byłoby niepełne.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Wzory produktów ozonolizy

Nazwy produktów ozonolizy

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 18.

propanal

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 18.

pentan-2-on

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2016_06_dodatkowy_30

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania