Źródło
Informacja do zadań 21–22.
Kwas ortofosforowy(V) jest kwasem trójprotonowym o średniej mocy. Kwas ten tworzy sole:
diwodoroortofosforany(V), np. Ca(H2PO4)2, wodoroortofosforany(V), np. Na2HPO4
i ortofosforany(V), np. Na3PO4. Diwodoroortofosforany(V) są dobrze rozpuszczalne
w wodzie. Spośród wodoroortofosforanów(V) i ortofosforanów(V) rozpuszczalne są tylko
fosforany litowców z wyjątkiem odpowiednich soli litu.
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2004.
Źródło
Informacja do zadania 22.
Ortofosforany(V) wapnia znajdują zastosowanie jako sztuczne nawozy fosforowe. Jednym ze
źródeł ortofosforanu(V) wapnia [Ca3(PO4)2] jest minerał zwany fosforytem. Jako związek
bardzo trudno rozpuszczalny w wodzie zawiera fosfor w postaci nieprzyswajalnej przez
rośliny. Przeprowadza się go w dobrze rozpuszczalny w wodzie diwodoroortofosforan(V)
wapnia.
Napisz w formie cząsteczkowej
• równanie reakcji otrzymywania nawozu zwanego superfosfatem (w jego skład oprócz diwodoroortofosforanu(V) wapnia wchodzi siarczan(VI) wapnia), który powstaje w wyniku reakcji fosforytu z kwasem siarkowym(VI) (reakcja I)
• równanie reakcji otrzymywania nawozu zwanego superfosfatem podwójnym
(diwodoroortofosforan(V) wapnia), który powstaje w wyniku reakcji fosforytu z kwasem ortofosforowym(V) (reakcja II).
Równanie reakcji I:
Równanie reakcji II:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj, co do mieszaniny wnosi kwas siarkowy, a co fosforowy. W obu produkt zawiera aniony H2PO4−.
Podpowiedź 2
Z H2SO4 powstaje również CaSO4. Z H3PO4 całość wapnia może wejść do Ca(H2PO4)2.
Podpowiedź 3
Zbilansuj pierwszą reakcję w stosunku 1:2:1:2, a drugą 1:4:3. Zachowaj oba produkty superfosfatu zwykłego.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne napisanie obu równań reakcji w formie cząsteczkowej.
0 p. – za błędne napisanie jednego lub obu równań reakcji (błędne wzory reagentów, błędne
współczynniki stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) lub odpowiedź niepełną
albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W obu przemianach trudno rozpuszczalny fosforan wapnia zostaje przekształcony w rozpuszczalny diwodorofosforan. Z H2SO4 część wapnia tworzy dodatkowo CaSO4: Ca3(PO4)2 + 2H2SO4 → Ca(H2PO4)2 + 2CaSO4. Z H3PO4 dodatkowy fosfor wchodzi do produktu: Ca3(PO4)2 + 4H3PO4 → 3Ca(H2PO4)2.
To rozróżnia skład superfosfatu zwykłego i podwójnego. Nie należy w pierwszym równaniu usuwać siarczanu wapnia, bo jest częścią opisanego nawozu. Współczynniki kontrolujemy przez bilans Ca, P, S oraz wodoru, a formę pozostawiamy cząsteczkową.