Źródło
Informacja do zadań 36–38.
Kwas askorbinowy ulega przemianie w kwas dehydroaskorbinowy zgodnie z poniższym
schematem. Odszczepienie jednego protonu od cząsteczki witaminy C prowadzi do powstania
anionu askorbinianowego (reakcja 1.). W wyniku oddania przez anion askorbinianowy
elektronu i drugiego protonu powstaje rodnik askorbylowy (reakcja 2.). Wskutek utraty
elektronu przez rodnik askorbylowy tworzy się kwas dehydroaskorbinowy (reakcja 3.).



Na podstawie: J. Szymańska-Pasternak, A. Janicka, J. Bober, Witamina C jako oręż w walce
z rakiem, „Onkologia w praktyce klinicznej”, 2011/1.
Roztwór wodny kwasu dehydroaskorbinowego ma odczyn obojętny. Kwas ten ulega jednak
działaniu wodnych roztworów wodorotlenków metali, w wyniku czego tworzą się sole. W tej
reakcji rozerwaniu ulega wiązanie estrowe, co prowadzi do otwarcia pierścienia cząsteczki.
Uzupełnij podany niżej schemat opisanej reakcji – wpisz wzór półstrukturalny
(grupowy) jej organicznego produktu.

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Znajdź wiązanie estrowe zamykające pierścień. Wskaż, co stanie się z obiema jego częściami po hydrolizie zasadowej.
Podpowiedź 2
Powstają grupa karboksylanowa i grupa hydroksylowa, a łańcuch się otwiera. Grupy karbonylowe poza rozrywanym estrem pozostają.
Podpowiedź 3
Narysuj otwartołańcuchowy produkt zgodny z grafiką, z karboksylanem i osobnym Na+. Nie łącz tlenu z sodem kreską kowalencyjną.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Uwaga: Za wzór, w którym zdający zaznaczył kreską wiązanie między atomami tlenu i sodu,
nie przyznaje się punktu.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzupełnienie schematu reakcji (wpisanie wzoru produktu).
0 p. – za odpowiedź błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Kwas dehydroaskorbinowy zawiera cykliczne wiązanie estrowe. NaOH powoduje jego zasadową hydrolizę i otwarcie pierścienia: część acylowa staje się anionem karboksylanowym, a dawny tlen pierścieniowy przechodzi do grupy hydroksylowej. Pozostałe grupy i kolejność atomów węgla zachowujemy.
Produkt jest solą sodową związku o otwartym łańcuchu, nie nienaruszonym pierścieniem z przypadkowo dopisanym sodem. Między tlenem anionu i Na+ nie rysujemy zwykłego wiązania kowalencyjnego. To hydroliza estru, mimo historycznej nazwy „kwas” i obojętnego odczynu roztworu wyjściowego.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Uwaga: Za wzór, w którym zdający zaznaczył kreską wiązanie między atomami tlenu i sodu,
nie przyznaje się punktu.