Zadanie 38 — maj 2016 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 36–38.

Kwas askorbinowy ulega przemianie w kwas dehydroaskorbinowy zgodnie z poniższym

schematem. Odszczepienie jednego protonu od cząsteczki witaminy C prowadzi do powstania

anionu askorbinianowego (reakcja 1.). W wyniku oddania przez anion askorbinianowy

elektronu i drugiego protonu powstaje rodnik askorbylowy (reakcja 2.). Wskutek utraty

elektronu przez rodnik askorbylowy tworzy się kwas dehydroaskorbinowy (reakcja 3.).

Informacja do zadań 36–38. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 21.Informacja do zadań 36–38. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 21.Informacja do zadań 36–38. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 21.

Na podstawie: J. Szymańska-Pasternak, A. Janicka, J. Bober, Witamina C jako oręż w walce

z rakiem, „Onkologia w praktyce klinicznej”, 2011/1.

Roztwór wodny kwasu dehydroaskorbinowego ma odczyn obojętny. Kwas ten ulega jednak

działaniu wodnych roztworów wodorotlenków metali, w wyniku czego tworzą się sole. W tej

reakcji rozerwaniu ulega wiązanie estrowe, co prowadzi do otwarcia pierścienia cząsteczki.

Uzupełnij podany niżej schemat opisanej reakcji – wpisz wzór półstrukturalny

(grupowy) jej organicznego produktu.

Zadanie 38 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 22.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Znajdź wiązanie estrowe zamykające pierścień. Wskaż, co stanie się z obiema jego częściami po hydrolizie zasadowej.

Podpowiedź 2

Powstają grupa karboksylanowa i grupa hydroksylowa, a łańcuch się otwiera. Grupy karbonylowe poza rozrywanym estrem pozostają.

Podpowiedź 3

Narysuj otwartołańcuchowy produkt zgodny z grafiką, z karboksylanem i osobnym Na+. Nie łącz tlenu z sodem kreską kowalencyjną.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 38 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 27.

Uwaga: Za wzór, w którym zdający zaznaczył kreską wiązanie między atomami tlenu i sodu,

nie przyznaje się punktu.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne uzupełnienie schematu reakcji (wpisanie wzoru produktu).

0 p. – za odpowiedź błędną albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Kwas dehydroaskorbinowy zawiera cykliczne wiązanie estrowe. NaOH powoduje jego zasadową hydrolizę i otwarcie pierścienia: część acylowa staje się anionem karboksylanowym, a dawny tlen pierścieniowy przechodzi do grupy hydroksylowej. Pozostałe grupy i kolejność atomów węgla zachowujemy.

Produkt jest solą sodową związku o otwartym łańcuchu, nie nienaruszonym pierścieniem z przypadkowo dopisanym sodem. Między tlenem anionu i Na+ nie rysujemy zwykłego wiązania kowalencyjnego. To hydroliza estru, mimo historycznej nazwy „kwas” i obojętnego odczynu roztworu wyjściowego.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 38 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 27.

Uwaga: Za wzór, w którym zdający zaznaczył kreską wiązanie między atomami tlenu i sodu,

nie przyznaje się punktu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2016_05_glowny_38

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania