Przygotowano dwa wodne roztwory kwasu metanowego (mrówkowego) o temperaturze
t = 20 oC: roztwór pierwszy o pH = 1,9 i roztwór drugi o nieznanym pH. Stopień dysocjacji
kwasu w roztworze pierwszym jest równy 1,33%, a w roztworze drugim wynosi 4,15%.
Na podstawie: Z. Dobkowska, K. Pazdro, Szkolny poradnik chemiczny, Warszawa 1990.
Oblicz pH roztworu, w którym stopień dysocjacji kwasu metanowego jest równy 4,15%.
Wynik końcowy zaokrąglij do pierwszego miejsca po przecinku. Oceń, czy wyższa wartość stopnia dysocjacji kwasu w roztworze oznacza, że roztwór ten ma bardziej kwasowy odczyn.
Obliczenia:
Ocena:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przelicz pH pierwszego roztworu na [H+]. W obu roztworach użyj tej samej stałej dysocjacji.
Podpowiedź 2
Dla małego α zachodzi Kₐ ≈ α[H+]. Stąd stosunek stężeń H+ jest odwrotny do stosunku stopni dysocjacji.
Podpowiedź 3
Oblicz [H+]2 ≈ 10−1,9·0,0133/0,0415 i pH ≈ 2,4. Wyjaśnij, że większy udział dysocjacji nie oznacza większego stężenia jonów H+.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

pH=−log0,43⋅10−2
Ocena, np.: Wyższa wartość stopnia dysocjacji kwasu w roztworze nie oznacza, że roztwór
ma bardziej kwasowy odczyn.
Zasady oceniania
2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń, podanie wyniku
jako wielkości niemianowanej z właściwą dokładnością i poprawnym zaokrągleniem
oraz sformułowanie poprawnej oceny.
1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, ale:
– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego
lub
– podanie wyniku z niewłaściwą dokładnością lub z błędnym zaokrągleniem
lub
– podanie wyniku z jednostką
lub
– sformułowanie błędnej oceny lub brak oceny.
0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W pierwszym roztworze [H+] = 10−1,9 ≈ 0,01259 mol/dm3. Dla małego stopnia dysocjacji Kₐ ≈ α[H+], a ta sama temperatura oznacza to samo Kₐ w obu roztworach. Zatem [H+]2 ≈ [H+]1·α1/α2 ≈ 0,01259·0,0133/0,0415 ≈ 0,00403 mol/dm3.
Daje to pH około 2,4. Wyższy stopień dysocjacji nie oznacza tutaj bardziej kwasowego roztworu: drugi jest bardziej rozcieńczony i ma mniejsze bezwzględne stężenie H+. Stopień opisuje udział zdysocjowanych cząsteczek, a pH stężenie jonów; tych wielkości nie utożsamiamy.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

pH=−log0,43⋅10−2
Ocena, np.: Wyższa wartość stopnia dysocjacji kwasu w roztworze nie oznacza, że roztwór
ma bardziej kwasowy odczyn.