Źródło
Informacja do zadań 17–18.
Przeprowadzono doświadczenie zilustrowane poniższym schematem.

Powstanie malinowego zabarwienia roztworu zaobserwowano tylko w jednej probówce, a pH
wodnego roztworu w probówce, w której nie uzyskano malinowego roztworu, było mniejsze
od 7.
Z dwóch jonów: PO43− i H2PO4−, tylko jeden może pełnić zarówno funkcję zasady
Brønsteda, jak i funkcję kwasu Brønsteda.
Wybierz ten jon. Uzupełnij podane poniżej zapisy, tak aby otrzymać dwa równania reakcji (w środowisku kwasowym i zasadowym) z udziałem wybranego jonu.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź, który jon ma zarówno możliwość przyjęcia protonu, jak i wodór do oddania.
Podpowiedź 2
H2PO4− z kwasem tworzy H3PO4, a z zasadą HPO42−. W obu reakcjach powstaje woda.
Podpowiedź 3
Zapisz H2PO4− + H3O+ → H3PO4 + H2O oraz H2PO4− + OH− → HPO42− + H2O. PO43− nie spełnia obu ról.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne napisanie dwóch równań reakcji z udziałem jonu H2PO4−
0 p. – za błędne napisanie równania reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki
stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Jon H2PO4− ma protony możliwe do oddania oraz możliwość przyjęcia kolejnego protonu, więc jest amfiprotyczny. W środowisku kwasowym zachowuje się jako zasada: z H3O+ tworzy H3PO4 i wodę. W zasadowym jest kwasem: przekazuje proton OH−, dając HPO42− i wodę.
PO43− nie ma wodoru, który mógłby w tych reakcjach oddać, dlatego nie spełnia obu funkcji. Należy wpisać ten sam właściwy jon do obu równań, a nie wybierać inny dla każdego środowiska. Bilans ładunków pozwala skontrolować zmianę −1 do odpowiednio 0 lub −2.