Źródło
Informacja do zadań 10–11.
Jednym z tlenowych kwasów siarki jest kwas trioksotiosiarkowy (nazwa zwyczajowa: kwas
tiosiarkowy) o wzorze H2S2O3. Anion S2O32−(tiosiarczanowy) ma strukturę analogiczną
do struktury jonu siarczanowego(VI), z tą różnicą, że zamiast jednego atomu tlenu zawiera
atom siarki. Centralnemu atomowi siarki w jonie S2O32−odpowiada stopień utlenienia (VI),
a skrajnemu – stopień utlenienia (–II). Kwas tiosiarkowy jest substancją nietrwałą, trwałe są
natomiast sole tego kwasu – tiosiarczany. Spośród tych soli największe znaczenie ma
tiosiarczan sodu – zwykle występujący jako pentahydrat o wzorze Na2S2O3 · 5H2O. Znajduje
on zastosowanie w przemyśle włókienniczym jako substancja służąca do usuwania resztek
chloru używanego do bielenia tkanin. Podczas zachodzącej reakcji chlor utlenia jony S2O32−
do jonów siarczanowych(VI). W przemianie tej udział bierze również woda.
Uwaga redakcyjna. Arkusz przyjmuje dla atomów siarki w tiosiarczanie umowne stopnie utlenienia +VI i −II. Przypisanie po jednym elektronie z wiązania S–S każdemu atomowi daje +V i −I. W obu opisach po utlenieniu do dwóch jonów siarczanowych(VI) bilans wynosi 8 oddanych elektronów.
W temperaturze 20 oC rozpuszczalność pentahydratu tiosiarczanu sodu wynosi 176 gramów
w 100 gramach wody.
Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2003.
Oblicz, ile gramów wody należy dodać do 100 gramów nasyconego w temperaturze
20 oC wodnego roztworu tiosiarczanu sodu, aby uzyskać roztwór o stężeniu 25%
masowych. W obliczeniach zastosuj wartości masy molowej reagentów zaokrąglone do jedności. Wynik końcowy zaokrąglij do jedności.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozdziel masę hydratu na bezwodną sól i wodę krystalizacyjną. Stężenie końcowe odnosi się do soli bezwodnej.
Podpowiedź 2
W 100 g roztworu jest (176/276)·100 g hydratu. Pomnóż tę ilość przez 158/248.
Podpowiedź 3
Masę bezwodnej soli podziel przez 0,25, otrzymując wymaganą masę końcową. Odejmij początkowe 100 g i zaokrąglij dodaną wodę do 63 g.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Sposób I. W 100 g roztworu występuje 100 · 176/276 = 63,77 g hydratu. Bezwodna sól stanowi 158/248 tej masy, czyli 40,63 g. Po rozcieńczeniu masa roztworu wynosi 40,63/0,25 = 162,52 g. Trzeba dodać około 62,5 g, czyli 63 g wody.
Sposób II. W 276 g roztworu jest około 112 g bezwodnej soli. Jeśli stężenie zaokrąglono do 41%, reguła krzyżowa daje na 100 g roztworu 64 g wody (100 · (41 − 25)/25).
Sposób III. Jeżeli po wcześniejszym zaokrągleniu masy soli do 112 g zachowano stężenie 40,58%, z 40,58/(100 + x) = 0,25 wynika x ≈ 62,3 g, czyli 62 g.
Sposób IV. Bezpośrednio: x = 100 · (176/276) · (158/248)/0,25 − 100 ≈ 62,5 g, czyli 63 g. Różnice między sposobami wynikają z pośrednich zaokrągleń przedstawionych w kluczu.
Zasady oceniania
2 p. – za zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie
wyniku w gramach z właściwą dokładnością.
1 p. – za zastosowanie poprawnej metody, ale
– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego
lub
– podanie wyniku z niewłaściwą dokładnością lub z błędnym zaokrągleniem
lub
– podanie wyniku z jednostką błędną lub inną niż wymagana.
0 p. – za zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Rozpuszczalność podano dla hydratu, lecz końcowe 25% dotyczy bezwodnego Na2S2O3. W 276 g roztworu nasyconego jest 176 g hydratu, więc w 100 g roztworu około 63,77 g. Udział soli bezwodnej w hydracie wynosi 158/248, co daje około 40,63 g Na2S2O3 w próbce.
Aby stanowiła 25%, masa końcowa musi wynieść 40,63/0,25 ≈ 162,5 g. Dodajemy więc około 62,5 g wody, po wymaganym zaokrągleniu 63 g. Woda krystalizacyjna po rozpuszczeniu zasila rozpuszczalnik; nie można liczyć całej masy hydratu jako masy bezwodnej soli.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Sposób I. W 100 g roztworu występuje 100 · 176/276 = 63,77 g hydratu. Bezwodna sól stanowi 158/248 tej masy, czyli 40,63 g. Po rozcieńczeniu masa roztworu wynosi 40,63/0,25 = 162,52 g. Trzeba dodać około 62,5 g, czyli 63 g wody.
Sposób II. W 276 g roztworu jest około 112 g bezwodnej soli. Jeśli stężenie zaokrąglono do 41%, reguła krzyżowa daje na 100 g roztworu 64 g wody (100 · (41 − 25)/25).
Sposób III. Jeżeli po wcześniejszym zaokrągleniu masy soli do 112 g zachowano stężenie 40,58%, z 40,58/(100 + x) = 0,25 wynika x ≈ 62,3 g, czyli 62 g.
Sposób IV. Bezpośrednio: x = 100 · (176/276) · (158/248)/0,25 − 100 ≈ 62,5 g, czyli 63 g. Różnice między sposobami wynikają z pośrednich zaokrągleń przedstawionych w kluczu.