Źródło
Informacja do zadań 5–7.
W wyniku pewnej odwracalnej reakcji chemicznej z dwóch substratów powstaje jeden
produkt. Przemiana przebiega w fazie gazowej, co oznacza, że oba substraty i produkt są
gazami. Reakcję tę przeprowadzono w zamkniętym reaktorze przy użyciu
stechiometrycznych ilości substratów w różnych temperaturach i pod różnym ciśnieniem.
Na poniższym diagramie przedstawiono, jaki procent objętości mieszaniny poreakcyjnej
w reaktorze stanowiła objętość produktu tej reakcji w zależności od warunków temperatury
i ciśnienia, w jakich przebiegała.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2010.
Na podstawie analizy diagramu określ, czy w równaniu stechiometrycznym opisanej reakcji łączna liczba moli substratów jest mniejsza, czy – większa od liczby moli produktu, czy też – równa liczbie moli produktu. Odpowiedź uzasadnij.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj ciśnienia przy tej samej temperaturze. Zauważ kierunek zmiany udziału produktu.
Podpowiedź 2
Sprężanie sprzyja stronie o mniejszej liczbie moli gazowych. Produktu przybywa, więc jest to strona produktowa.
Podpowiedź 3
Wskaż większą łączną liczbę moli substratów niż produktu. Odwołaj się do rosnącej wydajności wraz z ciśnieniem.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• W równaniu stechiometrycznym opisanej reakcji łączna liczba moli (gazowych)
substratów jest większa od liczby moli (gazowego) produktu, ponieważ zgodnie
z regułą przekory wydajność reakcji wzrasta ze wzrostem ciśnienia.
• Wnioskujemy, że w opisanej reakcji łączna liczba moli substratów jest większa od liczby
moli produktu, ponieważ wraz ze wzrostem ciśnienia rośnie procent objętości produktu
w mieszaninie.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawną odpowiedź i poprawne uzasadnienie.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Na diagramie zwiększenie ciśnienia przy stałej temperaturze zwiększa udział gazowego produktu. Układ przeciwdziała sprężaniu przez przesunięcie równowagi w stronę mniejszej łącznej liczby moli gazów. Zatem suma współczynników gazowych substratów jest większa niż współczynnik produktu.
Nie porównujemy samej liczby różnych substancji: dwa rodzaje substratów nie muszą automatycznie oznaczać mniejszej lub większej liczby moli. Rozstrzygają współczynniki stechiometryczne i zależność składu od ciśnienia. Uzasadnienie powinno wskazać konkretny wzrost udziału produktu przy sprężaniu, a nie tylko powołać się ogólnie na regułę przekory.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
• W równaniu stechiometrycznym opisanej reakcji łączna liczba moli (gazowych)
substratów jest większa od liczby moli (gazowego) produktu, ponieważ zgodnie
z regułą przekory wydajność reakcji wzrasta ze wzrostem ciśnienia.
• Wnioskujemy, że w opisanej reakcji łączna liczba moli substratów jest większa od liczby
moli produktu, ponieważ wraz ze wzrostem ciśnienia rośnie procent objętości produktu
w mieszaninie.