Źródło
Informacja do zadań 5–7.
W wyniku pewnej odwracalnej reakcji chemicznej z dwóch substratów powstaje jeden
produkt. Przemiana przebiega w fazie gazowej, co oznacza, że oba substraty i produkt są
gazami. Reakcję tę przeprowadzono w zamkniętym reaktorze przy użyciu
stechiometrycznych ilości substratów w różnych temperaturach i pod różnym ciśnieniem.
Na poniższym diagramie przedstawiono, jaki procent objętości mieszaniny poreakcyjnej
w reaktorze stanowiła objętość produktu tej reakcji w zależności od warunków temperatury
i ciśnienia, w jakich przebiegała.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2010.
Na podstawie analizy diagramu określ, czy w czasie opisanej reakcji układ oddaje energię do otoczenia, czy przyjmuje ją od otoczenia. Odpowiedź uzasadnij.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj temperatury przy ustalonym ciśnieniu, aby nie mieszać wpływu dwóch zmiennych.
Podpowiedź 2
Ogrzanie zmniejsza udział produktu. Z reguły przekory wynika, że sprzyja wtedy kierunkowi pobierającemu ciepło.
Podpowiedź 3
Wskaż oddawanie energii do otoczenia przez reakcję tworzenia produktu. Uzasadnij spadkiem wydajności po ogrzaniu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• Wnioskujemy, że w czasie reakcji układ oddaje energię do otoczenia, ponieważ zgodnie
z regułą przekory wydajność reakcji maleje ze wzrostem temperatury.
• Reakcja jest egzoenergetyczna (lub egzotermiczna), ponieważ zgodnie z regułą przekory
wydajność reakcji maleje ze wzrostem temperatury.
• Wnioskujemy, że w czasie reakcji układ oddaje energię do otoczenia, ponieważ wraz ze
wzrostem temperatury maleje procent objętości produktu w mieszaninie.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawną odpowiedź i poprawne uzasadnienie.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Aby odczytać efekt cieplny z diagramu, porównujemy udział produktu przy tym samym ciśnieniu i różnych temperaturach. Wraz ze wzrostem temperatury udział produktu maleje. Ogrzanie sprzyja więc przemianie odwrotnej, a reakcja tworzenia produktu wydziela energię.
Układ oddaje ciepło do otoczenia i proces jest egzoenergetyczny. Trzeba podać zarówno wniosek, jak i obserwowaną zależność stanowiącą jego uzasadnienie. Nie wnioskujemy z samej temperatury prowadzenia reakcji ani z jej szybkości: diagram opisuje skład mieszaniny równowagowej, a nie tempo dochodzenia do równowagi.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
• Wnioskujemy, że w czasie reakcji układ oddaje energię do otoczenia, ponieważ zgodnie
z regułą przekory wydajność reakcji maleje ze wzrostem temperatury.
• Reakcja jest egzoenergetyczna (lub egzotermiczna), ponieważ zgodnie z regułą przekory
wydajność reakcji maleje ze wzrostem temperatury.
• Wnioskujemy, że w czasie reakcji układ oddaje energię do otoczenia, ponieważ wraz ze
wzrostem temperatury maleje procent objętości produktu w mieszaninie.